Wil je iemand beledigen, dan noem je 'm politicus

Ruim drie weken al wordt iedere avond geprotesteerd in Sofia De demonstranten hekelen de corruptie en de banden tussen politici en criminelen Ze eisen een beter kiesstelsel en nieuwe verkiezingen

Correspondent Zuidoost- Europa

De meest gehoorde grap in de Bulgaarse hoofdstad Sofia is een woordspeling op de naam van de premier, Plamen Oresjarski. De duizenden demonstranten die al 25 dagen op rij ’s avonds de straat opgaan om zijn aftreden en een ander kiesstelsel te eisen, noemen hem ‘Plamen Oligarski’, Plamen de Oligarch.

De nieuwe regering was net twee weken in functie toen zij – wat de boze burgers betreft – liet zien geen haar beter te zijn dan haar voorganger. Het bewijs was de benoeming op 14 juni van mediamagnaat Delyan Peevski tot hoofd van de veiligheidsdienst.

De 33-jarige Peevski en zijn moeder leiden een invloedrijk en corrupt netwerk van kranten en tv-stations. Dat mediaconcern wordt gefinancierd door de KTB Bank, waar zeventig procent van het geld van de Bulgaarse overheid doorheen vloeit.

„Het is een groot kartel dat al 23 jaar Bulgarije bestuurt”, zegt Asen Genov (44), een ICT’er en activist die sinds de benoeming van Peevski dagelijks de straat opgaat. Vanaf zeven uur ’s avonds is het een oorverdovend lawaai in het centrum van Sofia, met vuvuzela’s en duizenden demonstranten die ‘maffia’ en ‘aftreden’ schreeuwen. „Een kartel zonder moraal”, vervolgt Genov. „Politici maken wetten om de oligarchen te bedienen. Niet ons. Dat blijkt keer op keer.”

Het terugdraaien van de benoeming van Peevski baatte niet meer. De demonstranten, meest hoogopgeleide jonge stedelingen, eisen het aftreden van de regering en veranderingen in het kiesstelsel. Ze klagen over de gebreken die de Europese Commissie en de OVSE ook al jaren signaleren: corruptie, gebrek aan transparantie, verwevenheid van politiek en criminaliteit. En ze zeggen dat het onmogelijk is voor jonge politici met frisse ideeën om door de kliek van gevestigde belangen heen te breken.

Een van de fanatieke demonstranten is Ioanna Ivanova (28). Eerder dit jaar werd zij tegen wil en dank politicus. Ze zat bij een groep activisten die in januari een protest organiseerde dat onverwachts landelijk werd. Nadat een harde kern in Sofia voor het huis van de burgemeester hun energierekening verbrandde, begonnen mensen in het hele land hetzelfde te doen. Een maand en groeiende demonstraties later zag de regering zich gedwongen af te treden. Ivanova, medewerker van een bedrijf dat audio voor auto’s levert, werd kandidaat voor een nieuwe partij.

Toch moet ze slikken als ze politicus wordt genoemd. Voor veel Bulgaren is dat een scheldwoord. ‘Politieke partij’ is in Bulgarije vrijwel synoniem aan ‘maffia’. „Ik heb me laten overhalen door iemand die in 1997 de grote demonstraties organiseerde”, vertelt Ivanova op het partijkantoor, een appartement in het centrum van Sofia waar vooral vrijwilligers onder de 35 bezig zijn. „Als je nu niets doet gaat het land eraan onderdoor, zei hij. Dan veeg je walging voor het systeem onder het tapijt.” Hoop om over de kiesdrempel van 4 procent te komen had ze voor de verkiezingen al niet. De meeste energie van het campagneteam ging op aan het monitoren van de verkiezingen, om te voorkomen dat stemmen worden gekocht en gestolen.

Het vertrouwen in de stembusgang in mei was laag – een van de redenen dat de demonstranten nu een andere kieswet eisen. Ivanova somt een kwartier lang alle technieken op die grote partijen gebruiken om te sjoemelen. Doden laten stemmen – er staan volgens haar nog zo’n half miljoen overledenen op de kieslijsten. Stemmen kopen, voor ongeveer tien euro. De stem van mensen die niet zijn komen opdagen aan het einde van de dag nog even invullen. „Ik stond erbij toen een man vlak voor sluitingstijd binnenkwam en erachter kwam dat zijn stem al door iemand was gebruikt. Hij kreeg gewoon nog een biljet.” En ouderwets selectief tellen, waarbij stemmen die ongunstig zijn voor degene die telt ongeldig worden verklaard. Twee dagen voor de verkiezingen vond de politie in een drukkerij in Sofia 350.000 stembiljetten die daar niet hadden mogen zijn.

Genov en Ivanova willen verandering van het kiesstelsel en nieuwe verkiezingen. Marktonderzoek wijst erop dat de meerderheid van de Bulgaren dat steunt. Het doel, zegt Genov: „Een echte vertegenwoordigende democratie.”