Latijns-Amerika ergert zich aan de ‘arrogantie’ van debuurman

Nicaragua, Bolivia en Venezuela boden dit weekend klokkenluider Edward Snowden asiel. Wederom groeit het wantrouwen tussen de VS en Latijns-Amerika.

Pro-Morales protest voor Boliviaanse ambassade in Caracas. Foto AFP

‘Een pure provocatie van Europa.’ ‘Ze behandelen ons als kleuters’ En: ‘Noord-Amerikaans imperialisme!’ Heel Latijns-Amerika sprak er schande van: de Boliviaanse president Evo Morales werd tijdens zijn terugtocht van Rusland naar Bolivia vorige week dertien uur vastgehouden op het vliegveld in Wenen. De reden: Edward Snowden – de voormalige CIA en NSA-medewerker die documenten over het afluistersysteem PRISM lekte – zou mogelijk aan boord zijn van Morales’ vliegtuig.

Volgens de Boliviaanse president verleenden Frankrijk, Spanje, Portugal en Italië zijn vliegtuig geen toegang tot hun luchtruim. De Amerikaanse inlichtingendienst CIA zou daar, zo beweerde Morales, bovendien opdracht toe gegeven hebben. De Europese landen ontkenden.

Dit weekend kwam de eerste officiële verklaring. De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken liet op televisie weten dat hem was verzekerd dat Snowden aan boord was. Wie hem die informatie gaf, liet de minister in het midden. Frankrijk bood in allerijl zijn excuses aan voor het misverstand.

Het incident vorige week leidde tot een diplomatieke rel. Morales dreigde de Amerikaanse ambassade in Bolivia te sluiten. Tijdens een speciaal belegde spoedbijeenkomst van presidenten in de Boliviaanse stad Cochabamba, fulmineerden verschillende presidenten expliciet tegen wat zij noemden ‘Europees koloniaal gedrag’.

De Braziliaanse krant Folha de S. Paulo repte in een commentaar over het ‘Europese disrespect’ en riep op tot een ‘transparante verklaring’ om de suggestie te vermijden dat de Amerikaanse inlichtingendiensten ‘buiten acceptabele grenzen handelden’. La Razon, een Boliviaanse krant, schreef dat „niemand in de wereld veilig is voor de arrogantie van de Verenigde Staten en landen die de VS loyaal zijn”.

De mogelijke inmenging van de Verenigde Staten raakt een open zenuw in Latijns-Amerika. Commentatoren en politici verwijzen naar een lange geschiedenis van ongewenste interventies van de VS, zoals steun voor dictators en het omverwerpen van democratisch gekozen linkse regeringen in onder andere Nicaragua en Guatemala.

Maar ook elders spraken media zich in ferme taal uit. De Britse krant The Guardian noemde de gedwongen landing van Morales’ vliegtuig „een daad van luchtpiraterij en staatsterrorisme”. Deze krant schreef in een commentaar dat de landen die hun luchtruim sloten daarin „duidelijk te ver [zijn] gegaan”. Ook op Twitter ging het los. ‘Ik verwerp de ontvoering van Evo’ was een veelgebruikte hashtag. Meerdere Latijns-Amerikaanse leiders beklaagden zich via het medium over de situatie. Zo schreef de Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner: „Ze zijn allemaal gek. Het staatshoofd en zijn vliegtuig hebben immuniteit. Ik kan niet geloven dat er zo’n grote mate van straffeloosheid is”. Nicolás Maduro, president van Venezuela, twitterde: „Ik betuig volledige solidariteit met Evo en vanuit Venezuela zullen wij waardig antwoorden op deze gevaarlijke, disproportionele en onacceptabele agressie”.

Dat deed Maduro onder meer door Snowden dit weekend asiel aan te bieden. In een verklaring zei hij Snowden asiel aan te bieden op humanitaire gronden „zodat hij in het thuisland van wijlen Hugo Chavez” kan wonen, „zonder vervolging van het imperium” – verwijzend naar de VS. De Nicaraguaanse president gebruikte al even omslachtige termen. Hij zei Snowden asiel aan te bieden „als de omstandigheden het toelaten”. Zondag volgde ook Bolivia met een aanbod. Om asiel te krijgen in een van de Latijns-Amerikaanse landen, moet Snowden die eerst bereiken. Of hem dat lukt zonder opgepakt te worden, is de vraag.