Het begin is er: een klein levertje uit stamcellen

Redacteur wetenschap

Een werkende nieuwe mensenlever kan groeien uit pluripotente menselijke stamcellen. Japanse onderzoekers lieten vorige week in Nature zien dat het concept werkt.

Meer dan een hoopvol begin is het niet, maar de mensenlevertjes die tot twee maanden lang in muizen konden groeien, sloten zichzelf aan op de bloedsomloop van de gastheer, maakten levereiwitten, braken geneesmiddelen af, schakelden genen aan die ook in mensenlevers actief zijn en produceerden dezelfde stofwisselingsproducten als volwassen menselijke levers. Kortom, ze werkten als kleine menselijke levers.

Niet is bewezen dat de proefdieren er ook mee in leven bleven. De muizen hielden hun eigen lever. De menselijke levers werden ‘bijgeplaatst’. Dat gebeurde in de buik, op het darmvlies. En bizar genoeg ook binnen de schedel, want dan kon door een kijkglaasje in het schedeldak de ontwikkeling worden gevolgd.

Het is dus nog een lange weg naar een werkbare lever die bij een patiënt de zieke lever kan vervangen. Maar dit Japanse onderzoek laat zien dat het in principe mogelijk moet zijn om uit een stamcel van een patiënt een eigen nieuwe lever te laten groeien. Orgaandonatie is dan niet meer nodig en afstotingsverschijnselen van een donororgaan behoren dan ook grotendeels tot het verleden, want het nieuwe orgaan is bekend weefsel voor het afweersysteem.

In de nieuwe aanpak bootsten de onderzoekers eerst in een kweekschaaltje het ontstaan van een lever na. In een menselijke foetus ontstaat na een zwangerschap van drie à vier weken een ‘leverkiem’. Dat gebeurt op een plaats waar ook de darm ontstaat. De typen weefselcellen die daar dan aanwezig zijn stopten de onderzoekers ook in de kweekbakjes. Met het juiste groeimedium ontstonden daarin na vier tot zes dagen spontaan de driedimensionale leverkiemen.

De onderzoekers transplanteerden die leverkiemen naar proefdieren. Daar zagen ze door de 8 mm grote venstertjes in de muizenschedel hoe er heel snel – ook weer als vanzelf – bloedvaatjes in groeiden. De zich tot leverweefsel ontwikkelende leverkiemen sloten zichzelf aan op de bloedsomloop. Het succes zit, aldus de onderzoekers, in het laten ontstaan van de leverkiemen in het laboratorium en die te transplanteren.