‘Er wordt minder gerookt in cafés’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

Het aantal sigaretten dat in uitgaansgelegenheden wordt opgestoken is aanzienlijk gedaald. Dat viel vorige week te lezen op de site van gratis dagblad Spits. Het artikel met de kop ‘Minder rook in cafés’ stelt dat in het voorjaar van 2013 bijna drievierde van alle cafés, eetcafés en discotheken rookvrij was. In dezelfde periode van 2012 was slechts 61 procent rookvrij. „Ook in cafés wordt minder gerookt. 65 procent van de onderzochte cafés houdt zich aan het rookverbod. In 2012 was dat slechts 57 procent.” Maar wordt er daadwerkelijk minder gerookt in cafés? Ook in kleinere cafés waar men voorlopig wél nog een sigaret mag opsteken?

En, klopt het?

Spits baseert zich op het onderzoek ‘Inventarisatie naleefniveau rookvrije horeca voorjaar 2013’ dat werd uitgevoerd door INTRAVAL. Dat is een onafhankelijk bureau dat sociaal-wetenschappelijk onderzoek verricht. Opdrachtgever is de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). In ruim 600 aselect gekozen horecagelegenheden uit 6 categorieën zijn tussen december 2008 en begin 2010 negen kwartaalmetingen uitgevoerd naar het naleefniveau van het rookverbod. Uit de cijfers van de kwartaalmetingen blijkt dat alle horecagelegenheden een hoog nalevingsniveau hebben, de categorie ‘café en discotheek’ uitgezonderd. Om die reden zijn de metingen voor deze categorie doorgezet en wordt er hier nu twee keer per jaar een uitgebreide meting uitgevoerd.

Om de categorie ‘café en discotheek’ te meten worden in totaal 400 observaties verricht, verdeeld over vier subcategorieën: 100 discotheken, 100 eetcafés, 100 cafés en 100 kleine cafés waar onder een uitzonderingsregeling nog wel gerookt mag worden. Dit zijn meer metingen dan in de kwartaalcontroles aan bod kwamen. In maart/april 2013 is de laatste voorjaarsmeting uitgevoerd. Om na te gaan of er in cafés in het algemeen daadwerkelijk minder gerookt wordt, nemen we zowel de subcategorie ‘cafés’ als de subcategorie ‘cafés onder uitzondering’ onder de loep.

Uit de aselect getrokken steekproef voor ‘cafés’ blijkt dat 65 procent van de gecontroleerde cafés in het voorjaar van 2013 rookvrij is. In het najaar van 2012 was dat slechts 57 procent en in het voorjaar van 2011 amper 50 procent. Op basis van deze cijfers zou je kunnen stellen dat de trend dat er daadwerkelijk minder gerookt wordt in cafés zich voortzet. Er wordt er zelfs, op basis van de rapportcijfers, minder gerookt in de kleinere cafés waar het voorlopig wél nog toegelaten is om te roken. Zo toont de subcategorie ‘cafés onder uitzondering’ aan dat 36 procent in het voorjaar van 2013 rookvrij is, tegenover 20 procent in het voorjaar van 2012.

Maar uit een bijkomende meting voor de subcategorie ‘cafés’ blijkt wel dat maar liefst 44 van de 100 gecontroleerde cafés asbakken op de bar had gezet. Dat is er zelfs eentje meer dan bij de vorige meting. Het is daarom maar de vraag of je zomaar kunt concluderen dat er minder in cafés gerookt wordt, alleen door na te gaan of er op het moment van controle in het café gerookt wordt. Een analyse toont immers aan dat het aantal cafés met asbakken (44) groter is dan het aantal cafés met rokers (35) die op het moment van de controle geteld werden. Voor de subcategorie ‘cafés onder uitzondering’ is het aantal cafés met asbakken uiteraard niet relevant.

„Het is inderdaad een vreemde vaststelling”, zegt Tjitte Mastenbroek van NVWA. „Misschien dat sommige cafés de asbakken uit gewoonte nog laten staan. Maar hoe later op de avond, hoe meer overtredingen begaan worden.” Bert Bieleman van INTRAVAL wist ons te verzekeren dat er controles uitgevoerd werden op donderdag, vrijdag en zaterdag en dit zowel ’s middags, ’s avonds als ’s nachts.

Er is geen ander vergelijkbaar en recent onderzoek om de onderzoeksgegevens mee te vergelijken. Maar de cijfers dienen dus met de nodige voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd. Een recent onderzoek onder het EenVandaag Opiniepanel toont immers aan dat bijna driekwart (72%) van mensen die vaker cafés en kroegen bezoeken, aangeeft dat ze met regelmaat zien dat het rookverbod wordt overtreden. Uit een onderzoek van STIVORO blijkt dan weer wel dat het de afgelopen jaren steeds minder sociaal acceptabel geworden is om in Nederland te roken in horeca. Begin 2012 vond nog maar 33% van de Nederlanders het acceptabel om te roken in cafés. Dat was in 2005 nog de helft van de ondervraagden.

Volgens een artikel op de website van gratis dagblad Spits wordt er minder gerookt in cafés. Spits baseert zich hierbij op een onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Uit het onderzoeksrapport blijkt dat er inderdaad minder gerookt wordt in zowel de subcategorie ‘cafés’ als in de subcategorie ‘cafés onder uitzondering’. Of beter: er werd minder gerookt op het moment van de controle. Want voor ‘cafés’ is het aantal cafés met asbakken (44) groter dan het aantal cafés met rokers (35) die tijdens de controle betrapt zijn. Enige vertekening is dus mogelijk. Op basis van de beschikbare gegevens beoordelen wij de bewering als grotendeels waar.

Ook een bewering langs zien komen die je wil laten checken? Stuur je suggestie naar nextcheckt@nrc.nl of tip de redactie via Twitter: #nextcheckt.