De asielopties van Edward Snowden

Een leven lang op het Russische Sjeremetjevo-vliegveld blijft de Amerikaanse klokkenluider Edward Snowden bespaard. Drie Zuid-Amerikaanse landen lieten dit weekend weten dat ze hem wel asiel willen verlenen. Maar daarmee is hij niet uit de problemen.

Waar zit Snowden nu?

De dertigjarige Snowden zit vandaag precies twee weken in ‘legal limbo’ in de transitzone op het Sjeremetjevo-vliegveld in Moskou. Althans – dat is wat de Russische autoriteiten zeggen. Geen van de journalisten die sindsdien ook op het vliegveld rondzwermen heeft de man daadwerkelijk gezien. Áls hij er inderdaad zit, verblijft Snowden in een ‘veilige haven’. Rusland beschouwt de transitzone als internationaal grondgebied. Bovendien heeft Rusland geen uitleveringsverdrag met de Verenigde Staten, dus voor uitlevering hoeft Snowden op dit moment niet bang te zijn.

In welke landen is hij welkom?

Het zag er aanvankelijk slecht uit voor Snowden: land na land liet weten dat hij niet welkom is. Ook Nederland wil hem niet hebben. Maar vrijdag klonken er gastvrijere geluiden. De Nicaraguaanse president Daniel Ortega liet aan internationale media weten dat hij Snowden „met plezier” asiel verleent – „als de omstandigheden het toelaten”. Later volgde Venezuela met een onvoorwaardelijk asielaanbod. Zaterdag voegde Bolivia zich ook in het rijtje, hoewel Snowden daar niet eens een asielaanvraag heeft gedaan.

Waarom in deze drie landen wél?

Van Nicaragua en Bolivia is dat niet duidelijk, maar de Venezolaanse president Nicolas Maduro heeft gewoon veel sympathie voor Snowden – en weinig voor Amerika. „Een jongeman die de waarheid heeft verteld, in de geest van verzet”, noemde hij Snowden op de nationale televisie. De drie landen hebben wel een uitleveringsverdrag met de VS, maar heel veel kan Amerika niet beginnen als ze Snowden niet overdragen. „Het is internationaal recht”, zegt mensenrechtenadvocaat Wil Eikelboom. „Amerika kan dus niet naar de politie stappen of een boete opleggen.” Erg goed voor de onderlinge verhoudingen is het natuurlijk niet.

Hoe komt Snowden uit Moskou in Zuid-Amerika?

Dat wordt nog ingewikkeld. De VS hebben Snowdens paspoort ingetrokken. Volgens advocaat Eikelboom zou hij wel een reisdocument kunnen krijgen van het land waar hij asiel krijgt. Maar dan is Snowden er nog niet. De meeste commerciële vluchten maken een tussenstop op weg naar Zuid-Amerika en hebben waarschijnlijk sowieso weinig zin in zo’n omstreden passagier. Als alternatief kan Snowden een privévliegtuig inhuren, met financiële steun van zijn fans. Maar dan bestaat het risico dat landen hun luchtruim sluiten. Snowden is immers voortvluchtig. Rest nog de optie zich te laten smokkelen via de diplomatieke post – dat werd twee keer eerder geprobeerd, voor zover bekend. En mislukte hopeloos. Voor de reis naar zijn nieuwe ‘thuisland’ moet Snowden dus nog een slimme oplossing bedenken.

Lees meer over Snowden op pagina 19