‘Ik voel mij veilig en thuis in Israël’

Met het tv-programma Israël 65 jaar geliefd en gehaat wil Frits Barend een beter beeld van het land geven: „Door de weerstand van anderen groeide mijn liefde voor Israël.”

Frits Barend: „Israël een schurkenstaat? Kom op zeg, dan ben je niet goed bij je hoofd.” Foto David van Dam

Veel mensen hebben een vertekend beeld van Israël,” zegt tv-maker Frits Barend. „In ons programma laten we het dagelijks leven zien, om het land in een ander daglicht te stellen.”

Israël roept hevige emoties op, van beschermende liefde tot haat. Die haat zit de journalisten Frits Barend en Hans Knoop dwars. Daarom maakten zij voor omroep MAX het tv-programma Israël 65 jaar geliefd en gehaat. In zes afleveringen ontmoeten bekende Nederlanders Israëliërs aan wie ze vragen stellen over hun vakgebied. Zij gaan bijvoorbeeld op stap met acteur Huub Stapel en met Jordi Cruijff, technisch directeur van Maccabi Tel Aviv. Zondag was de eerste aflevering, met generaal Van Uhm. In de uitzending van morgen ontmoet Humberto Tan de eerste zwarte Miss Israël en Meretz Horowitz, homoseksueel burgemeesterskandidaat van Tel Aviv.

Hoe kwam de serie tot stand?

„Ik las het boek van Hans Knoop, Israël, van lieveling tot paria, waarin hij stelt dat Nederland in de loop der jaren steeds negatiever is geworden over Israël. Israël-bashing is in de mode. Ook Hans en ik veroordelen het nederzettingenbeleid, maar Israël is niet het kwaad van de wereld. Israëlcritici gaan tekeer als hooligans. Sommigen vergelijken Israël met Iran, en noemen het een schurkenstaat. Kom op zeg, dan ben je niet goed bij je hoofd.”

Welk Israël wil u laten zien?

„Israël is de enige democratie en rechtsstaat in het Midden-Oosten. Dat is ook te zien op een wereldkaart van landen met een vrije pers, van Amnesty International. Daarop is Israël het enige groene puntje in een verder roodgekleurd gebied. Israël heeft een vrije pers, een onafhankelijke rechtspraak, de kunst bloeit, een belangrijke indicator van vrijheid. Vrouwen en homo’s genieten een vrijheid die nergens anders in het Midden-Oosten bestaat. Is dat nou het kwaad van de wereld? Dat kun je niet menen?”

Waarom koos u deze gasten?

„Wij wilden geen Joodse gasten. We zochten naar mensen die onbevangen naar het land kunnen. Om gasten te paaien, gebruikten we een truc van Villa BvD. We zeiden: ‘Je mag je vrouw meenemen.’ Als cadeau kregen ze een keppeltje. Arabist Petra Stienen gaven we een hoofddoek.”

Knoop en u staan bekend als pro-Israël. Hoe kunt u toch een objectieve documentaire maken?

„Door andere stemmen aan het woord te laten. Petra Stienen was vooral geïnteresseerd in de positie van Israëlische Arabieren, die eenvijfde van de bevolking uitmaken. Zij ontmoet het Arabische parlementslid Haneen Zoabi, die erg kritisch is over Israël. Advocaat Geert Jan Knoops ontmoet de directeur van de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem en de voormalige opperrechter Aharon Barak, die het opnam tegen leger en regering.”

U blijft zelf op de achtergrond, de gasten praten tegen de kijkers.

„De gasten zijn de gastheer. Zij vertellen de kijker hoe zij Israël beleven en wat zij ervan hebben opgestoken. Als wij steeds in beeld zouden zijn, zouden de kijkers zeggen: ‘Wij weten al hoe Frits en Hans erover denken.’ Dan zou het een bevooroordeeld programma lijken.”

Waarom laat u de bezette gebieden niet zien?

„Je kunt niet alles laten zien. De Westbank is al zo vaak in beeld, wij wilden juist laten zien dat Israël meer is dan de bezette gebieden.”

Waar komt uw liefde voor Israël vandaan?

„Tot de Zesdaagse Oorlog van 1967 wás Israël er gewoon. Pas toen het land onder vuur kwam te liggen, nota bene door mijn eigen linkse partijen, dacht ik: wacht eens even, hier klopt iets niet. Met de weerstand van anderen groeide mijn liefde.”

Komt die liefde voort uit uw Joodse afkomst?

„Ik loop daar niet mee te koop, het is dat jullie erover beginnen.”

Vindt u dat als Jood Israël moet verdedigen?

„Eigenlijk is het gek dat ik me als Jood altijd moet verantwoorden voor de daden van Israël. Je spreekt toch ook niet elke willekeurige katholiek aan op het kindermisbruik in zijn kerk? Feit is wel: als wij Israël niet verdedigen, dan doet niemand het.”

Zat Israël in uw opvoeding?

„Nee, mijn Joodse afkomst was niet zo belangrijk in mijn jeugd. In de Tweede Wereldoorlog zaten mijn ouders met mijn broer ondergedoken in Friesland. Mijn moeder is op het einde van de oorlog opgepakt, ze is bevrijd in Kamp Westerbork. Maar er werd nooit gepraat over de oorlog. Mijn moeder zei: ‘Dat zijn geen leuke verhalen voor kinderen.’ Dankzij dat zwijgen ben ik zonder trauma opgegroeid. Ik weet nog dat ik bar mitswa wilde worden, maar mijn moeder had het te druk en mijn vader was niet geïnteresseerd. Mijn moeder zei eens gekscherend: ‘Waren we maar niet uitverkoren. Gezégend zijn we.’

„Ik voel me thuis in Israël. Ik kan daar mijzelf zijn onder de mijnen. Laatst zat ik in een Arabisch koffiehuis in Oost-Jeruzalem. Ik zei: ‘I am a Jew from Holland.’ Geen probleem, ze waren even hartelijk. Israël is mijn toevluchtsoord. Ik voel me op en top Nederlander en ik heb me nooit bedreigd gevoeld, maar mocht het hier helemaal mislopen, dan kan ik in het uiterste geval nog naar Israël gaan.”

Komt dat voort uit gerede angst?

„Toen ik begon met Barend & Van Dorp, zei mijn moeder: ‘Ik hoop dat je niet te bekend wordt, want dan krijg je met antisemitisme te maken.’ Ik wuifde dat toen weg, maar ze heeft wel gelijk gekregen. Ik kreeg dreigbrieven, ook antisemitische, ik heb op een dodenlijst gestaan. Dat lag ook aan die tijd: 9/11 en de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh. Mijn gezin zei naderhand dat zij de bedreigingen vreselijk vonden en blij waren dat ik gestopt was. Dat heb ik nooit geweten.”

Wat trof u het meest in Israël?

„Dat een acteur, een hele irenische man, zei: ‘We genieten hier van alle vrijheid. Maar we laten ons in slaap sussen, we worden wel bedreigd.’ Die dreiging is ook wel weer onderdeel geworden van het dagelijks leven. Ik moest erg lachen om Jordi Cruijff, die zei: ‘Ik heb ook een schuilkelder. Daar staat mijn wasmachine.’”

Ook verdrietig. Voor u is Israël juist een veilige haven.

„Tja.”

Israël 65 jaar geliefd en gehaat Zondag, Ned. 2, 18.55-19.25 uur.