Filips troef is Mathilde

Voor de aanstaande Belgische koning Filip wordt Vlaanderen de echte pr-uitdaging. Nu al houdt de grootste Vlaamse partij luidkeels een pleidooi voor een republiek.

Geen kroonprins in de Belgische geschiedenis heeft zich zo lang voorbereid op zijn taak als Filip, de aanstaande koning der Belgen. Op 21 juli treedt de 53-jarige Filip aan – op veel latere leeftijd dan zijn oom Boudewijn en diens vader en grootvader Leopold III en Albert I, die allen als dertigers de troon bestegen.

Maar kán Filip het ook? Dat is de vraag die het debat in België domineert, sinds zijn vader Albert – die zich door de plotselinge dood van zijn broer Boudewijn niet op het koningschap kon voorbereiden – woensdag zijn abdicatie aankondigde. Niet alleen bestaat twijfel over de persoonlijke geschiktheid van Filip, die vaak wordt beschreven als onhandig en houterig. Ook treedt de nieuwe vorst aan in onzekere tijden. Het broze België dreigt bij de verkiezingen van volgend jaar verder politiek verdeeld te raken. En de monarchie is door allerlei affaires flink beschadigd.

Bij Belgische kenners van het koningshuis dringt zich de vergelijking op tussen Filip en zijn bourgondische vader. Liberaal politicus Herman de Croo, gepokt en gemazeld in de Belgische politiek, kent de beide telgen uit het huis van Saksen-Coburg goed. „Ik heb altijd tegen Albert gezegd: gij kunt uzelf als koning verkopen in zestig seconden. Albert heeft een ongelooflijk talent. Goedlachs, meevoelend”, zegt De Croo aan de telefoon. „ Tegen Filip zeg ik dan: gij moet het wat meer hebben van de langere contacten. Maar het kan ook veranderen. De Coburgs zijn laatbloeiers hè. Zo was Leopold III ook.”

Volgens De Croo moet Filip vooral „zichzelf” blijven. Publicist Jan Van den Berghe is kritischer. „Op dit ogenblik is prins Filip een acteur met plankenkoorts. Als toekomstige koning zal hij zich moeten inzetten om de nodige souplesse te kweken”.

Daarbij heeft Filip wel een „troef” in handen, meent Van den Berghe. Dat is zijn vrouw, Mathilde. Van den Berghe maakt, net als veel Vlamingen die het Nederlandse koninklijk huwelijk op tv zagen, de vergelijking tussen Mathilde en Máxima. Beiden vallen, naast hun echtgenoten, op als slim en charmant. „Het uitspelen van zijn vrouw is waarschijnlijk de beste zet”, zegt Van den Berghe. Ook De Croo noemt Mathilde een „groot voordeel”. „Een verstandige, intelligente vrouw, met een eigen zeg. Geen leibandvrouwtje.”

Vlaanderen vormt voor Filip de grootste pr-uitdaging. Slechts de helft van de Vlamingen heeft vertrouwen in Filip en een kwart wijst hem ronduit af, bleek gisteren uit een peiling van VTM Nieuws. In Wallonië en Brussel zijn de cijfers voor de prins veel gunstiger. Zijn gebrekkige Nederlands is één van de problemen.

„Taal is erg belangrijk”, zegt barones Els Witte, historica bekend van het werk Politieke Geschiedenis van België. „Maar hij is niet meer zo jong, hè? Ik weet niet of zijn kennis van het Nederlands de limiet bereikt heeft.” Ook hier is Filips gezin voor hem een voordeel, zegt Witte. „Zijn kinderen gaan naar een Nederlandstalige school. Laatst had prinses Elisabeth een optreden. Er werd heel positief gereageerd op haar Nederlands.”

De verkiezingen van 2014 – federaal, regionaal én Europees tegelijk – kunnen de vuurproef worden voor Filips geschiktheid. Volgens peilingen zal de Vlaams-nationalistische N-VA, nu al de grootste partij van Vlaanderen en van België, nog meer stemmen halen. Een nog diepere politieke impasse dan in 2010-2011, toen België meer dan 500 dagen geen regering had, is een reëel scenario.

Albert speelde tijdens die langste regeringsformatie ooit, en bij eerdere formaties, een belangrijke politieke rol. Via allerlei ‘verkenners’ probeerde hij de partijen tot elkaar te brengen. Meteen na zijn tv-toespraak afgelopen week begon in België de discussie over een meer ‘protocollair’ (ceremonieel) koningschap, verschoond van politieke invloed.

De koning zou dan ook geen wetten meer mogen ondertekenen. In België ligt nog vers in het geheugen dat koning Boudewijn in 1990 weigerde de abortuswet te bekrachtigen. Hij werd voor 36 uur uit zijn functie ontheven; de wet kwam er toen toch.

Maar om de rol van de koning nog voor de verkiezingen te wijzigen is het te kort dag, zegt Witte. Er is geen meerderheid voor. Dus de kans bestaat dat Filip zich volgend jaar net als zijn vader actief in de politiek moet mengen. „In het moeilijke scenario, als een regeringsmeerderheid na de verkiezingen niet binnen bereik is, zal de koning geconfronteerd worden met veel moeilijkheden”.

Maar een té politieke invulling van het koningsschap is ook riskant, waarschuwt Van den Berghe. „Als de grootste partij van Vlaanderen al luidkeels een pleidooi houdt voor een republiek, dan weet het koningshuis dat het geen actieve rol kan spelen, zoals vroeger misschien meer het geval was. Filip neemt niet hetzelfde land over als zijn grote voorbeeld, koning Boudewijn en zelfs niet het België van vader, Albert II.”

En dan is er nog de onrust in eigen kring. Het koningshuis kreeg de afgelopen jaren regelmatig negatieve publiciteit, over torenhoge vergoedingen voor oud-koningin Fabiola, over schimmige zaken van prins Laurent en recent nog over de bastaarddochter van Albert. De nieuwe koning moet „veel aandacht” hebben voor „kleine dingen” in de privésfeer, geeft De Croo hem mee. „Mensen oordelen over de grote dingen steeds meer met kleine maatstaven.”