Oer-Hollandse dance in de Andes

Nederlandse dancefestivals beginnen internationale edities Met zeecontainers worden hele decors verscheept, grote instructieteams reizen mee Werkt dat wel over de grens?

Redacteur Cultuur

In Rusland wordt er geen alcohol geschonken op Sensation. Mag niet, niet in een sporthal. En de lasers mogen niet lager dan vier meter boven de hoofden van het publiek hangen. Op een ander feest was de organisator vergeten een filter voor de lampen te plaatsen. Resultaat: dertig mensen blind. Maar verder is er eigenlijk geen verschil tussen Sensation Moskou, Taipei, Las Vegas, Chili of Amsterdam.

Sensation was een van de eerste Nederlandse evenementen die ging ‘reizen’ in 2005. De eerste edities in het buitenland waren in België, Polen en Duitsland. Maar nu gaan er steeds meer Nederlandse festivals over de grens.

Sensation-organisator Eric Keijer zit op de bank in de drie dagen geleden heropende Amsterdam Arena. Nu draaien ze nog Céline Dion in Brasserie Ajax, morgen begint dance event Sensation: editie Into The Wild. Het is de vijfde in een reeks tours die door negentien landen trekt – één tour per werelddeel. Innerspace tourt nu door Zuid-Amerika, Ocean of White door Noord-Amerika, Source of Light door Europa, Wicked Wonderland door Azië en Celebrate Life staat in de opslag – „die is even uitgefeest”.

Keijer is inmiddels aan zijn 82ste Sensation toe. Het concept is vergelijkbaar met Cirque du Soleil, legt hij uit. Het thema verschilt per editie, maar er zijn een aantal vaste waarden: de dj staat in het midden, er klinkt alleen dancemuziek die past binnen de ‘Sensation sound’, er is een podium met veel aandacht voor licht en decor (70 procent van de kosten – normaal bij een festival zo’n 10 procent) en dan is er natuurlijk de dresscode: alles wit.

Dat is in alle negentien landen waar Sensation wordt gehouden hetzelfde. Het verschil zit in de details: in Rusland mag je geen alcohol schenken, in Taiwan en Japan wordt niet gefouilleerd, „maar dat heb je ook niet nodig, want daar gebruikt toch niemand drugs”. En het bezoekersaantal verschilt: van 15.000 in de Noord-Amerikaanse ijshockeystadions tot 43.000 in het voetbalstadion in Sao Paolo, Brazilië. De Arena trekt morgen 38.000 man.

Mysteryland, ook van ID&T, had vorig jaar zijn tweede editie in Chili. In maart is er een in Taiwan en volgend jaar zomer volgt de eerste Mysteryland Australië. Defqon, zusteronderneming van ID&T gespecialiseerd in hardstyle, heeft daar al een eigen festival sinds 2009: Defqon 1. De markt in Zuid en Noord-Amerika ‘wordt nu ook verkend’.

Het zijn vooral stadionhouse-evenementen die zich gemakkelijk laten kopiëren naar het buitenland. Bij Sensation staat er één dj, op één groot podium, met één decor. Na afloop wordt het geheel ingepakt in tien grote zeecontainers; een team van veertig Nederlanders vliegt ze achterna om instructies te geven aan lokale teams.

Maar nu gaan ook festivals – meerdere podia, opgebouwd op een lege vlakte – op reis. Dat doet niet alleen ID&T. Dit weekend beleeft ook Solar Festival uit Roermond haar eerste editie in Oslo. In augustus organiseert het een ‘electronic mini-holiday’ op Ibiza, met hippiemarkt, camping en zwembad.

Exploderende dancemarkt

Het heeft er natuurlijk mee te maken dat de festivalmarkt in Nederland verzadigd is, zegt onderzoeker Michiel Rovers, mede-auteur van het boek Festivalbeleving. Zag je eerst dat festivals uitweken naar winter en herfst, nu zoeken festivals het letterlijk verderop, buiten de grens.

Het heeft ook te maken met de exploderende dancemarkt wereldwijd. De Parade en Oerol gingen in 2009 ook naar New York, maar dat lukt bijna niet zonder subsidie, zegt een woordvoerder: de productiekosten zijn veel hoger en de taal is een barrière. Voor dance geldt dat niet.

In Midden- en Oost-Europa neemt de vraag enorm toe, jongeren hebben daar ineens ook geld te besteden. Maar die vraag groeide zo snel, dat er geen tijd of aanloop was om concepten te ontwikkelen, legt Mysterylands organisator Irfan Van Ewijk uit. Daar springen bedrijven als Extrema en ID&T, met jaren organisatie-ervaring, op in.

Maar het heeft ook te maken met de opkomst van sociale media. Muziekgemeenschappen organiseren zich online, per genre. Trokken liefhebbers eerst voor hun favoriete dj naar het buitenland, nu volgen zij een evenement, zegt onderzoeker Rovers. „Er zijn steeds meer online ‘communities’ die rond een festival worden gebouwd. Daardoor is het niet meer alleen het fysieke festival, maar ben je als bezoeker vooraf en na afloop ook heel erg met het festival bezig. Die internetgemeenschap kan heel goed internationaal zijn.”

Sensation-organisator Keijer beaamt: „YouTube is een heel goede vriend van ons. Als je eenmaal in dance bent geïnteresseerd, kom je al snel in Nederland uit en als je in Nederland kijkt, kom je bij ons.”

Maar de globalisering van de festivalmarkt zie je ook in andere landen terug: Sonar uit Barcelona ging in februari naar Reykjavik, Burning Man had onlangs haar eerste editie in Zuid-Afrika. Het cultfestival, opgezet door een groep kunstenaars uit San Francisco, heeft nu zelfs een stichting opgericht die een ‘seal of approval’ uitdeelt aan zusterfestivals die zich willen scharen onder het Burning Man-merk.

Is het nou ook hetzelfde? Maakt het uit, Mysteryland in Chili of in Nederland? Niet echt. En ook weer wel. In Chili zit Mysteryland tussen de oude Incaruïnes in het Andesgebergte. Kamperen, dat kennen ze wel, maar het idee van een meerdaags festival met overnachting in tentje was nieuw. Toch kochten alle 12.500 bezoekers een weekendticket bij de eerste editie in 2011. Ook de editie van 2012 (22.000 bezoekers) was uitverkocht.

Het grootste verschil met de editie in Nederland, volgens Van Ewijk, is dat het er zo relaxed is. „In Nederland komen zestigduizend feestgangers naar veertien podia tussen elf uur ’s ochtends en elf uur ’s avonds. In die twaalf uur moet het allemaal maar gebeuren. Dat werkt niet in Chili.” Om een uur of één op zaterdagmiddag blijft het daar leeg voor het podium. „Veel te warm”, zegt Van Ewijk. „Die Chilenen komen voor vier uur ’s middags de tent niet uit.”

Socialites op de glamping

Toch kan het wel, een Nederlands festival organiseren in het buitenland, als je op de juiste manier de voorbereidingen treft. Team Taiwan doet al twee jaar onderzoek voor de eerste editie Mysteryland, volgend jaar april. Op werkbezoek duiken zij de ‘backalleys’ in en de grote clubs; ze kijken in de platenbakken in winkels en houden in de gaten wat de mensen dragen op straat. Van Ewijk: „Als je veel diversiteit in kleding ziet, hoor je dat ook terug in de muziek.” Veel alto’s op straat betekent concessieloos programmeren. Veel hakjes op straat kan beteken dat er ruimte wordt gemaakt voor een champagnebar op het terrein. In Chili liet Van Ewijk tipi’s met bedjes opzetten voor de socialites uit Santiago, de ‘glamping’. „Die tenten, dat vonden ze maar niets.”

Om te zorgen dat het concept aanslaat in Oslo werkt Solar samen met 150 lokale kunstenaarscollectieven, net als in Nederland. Die maken kunstinstallaties voor het stadspark, waar de eerste editie dit weekend gehouden wordt. Solar Ibiza, voor het eerst in augustus dit jaar, is een hele vakantie. Een week lang kunnen bezoekers terecht op een camping. De organisatie rekent op zeshonderd vakantiegangers.

In het Oostblok is Sensation even gestopt, want daar gaat het economisch wat minder. Maar er is ook niet overal animo voor een jaarlijkse Sensation-show, legt Keijer uit. „Madonna komt toch ook niet elk jaar naar Nederland.”