De zaak-Snowden

Wat er de komende tijd ook gebeurt met Edward Snowden, aan zijn lot kunnen voor tal van landen grote gevolgen verbonden zijn. Om daarover geen misverstand te laten bestaan, waarschuwde de Amerikaanse regering dat landen die Snowden toelaten op hun grondgebied erop moeten rekenen dat hun relatie met de Verenigde Staten daar ernstig onder zal leiden. Europese en Amerikaanse bronnen hebben dat tegenover persbureau Reuters bevestigd.

Daarmee heeft Washington bij voorbaat grote druk gezet op regeringen die overwegen hulp te bieden aan deze man, die onthuld heeft wat een enorme hoeveelheid telefoon- en internetgegevens de Amerikaanse inlichtingendienst NSA in binnen- en buitenland verzamelt. Heeft hij de wereld een dienst bewezen? Is hij een politiek vluchteling? Verdient hij bescherming? Geen van die vragen valt meer los te zien van de Amerikaanse dreiging dat er aan de antwoorden hoge kosten verbonden kunnen zijn. Die realiteit zal iedere regering serieus moeten nemen.

Maar Frankrijk, Portugal, Italië en Spanje zijn daarin duidelijk te ver gegaan, toen ze deze week het vliegtuig van de Boliviaanse president Evo Morales toegang tot hun luchtruim weigerden vanwege het gerucht dat Snowden zich aan boord bevond. Het toestel moest uitwijken naar Wenen, waar geen spoor van Snowden is gevonden.

Volgens Parijs was sprake van een administratiefoutje. Maar het was een pijnlijke overreactie. Ook voor een gewone lijnvlucht was het een overdreven maatregel geweest. Nu het ging om een presidentieel toestel, heeft het tot een fikse diplomatieke rel geleid.

Ook Den Haag wil zijn handen niet aan de kwestie branden. Toen deze week bekend werd dat Nederland hoorde bij de 19 landen waar Snowden politiek asiel had aangevraagd, zocht staatssecretaris Teeven (VVD) zijn toevlucht bij het procedurele argument dat asielverzoeken sinds 2003 nu eenmaal niet meer vanuit het buitenland kunnen worden ingediend.

Maar zo makkelijk kan de hete aardappel niet worden doorgeschoven. Amerika heeft het recht een burger die de wet heeft overtreden te vervolgen. Maar andere landen moeten een eigen afweging maken. Laten ze Snowden aan zijn lot over? Helpen ze de VS de man te pakken te krijgen, of juist niet? Dat hij in Amerika een menswaardige behandeling en een eerlijk proces krijgt, kan sinds Guantánamo en de behandeling van WikiLeaks-lekker Bradley Manning helaas niet meer blind worden aangenomen. Daarmee is het een kwestie geworden waarbij de mensenrechten in het geding zijn. Het gaat niet alleen meer om het lot van één man, maar ook om de waarden van de landen waar hij aanklopt.