De oceaan overgestoken

Colum McCann volgt vele historische figuren op hun reis van de VS naar Ierland. Bij vier fictieve vrouwen komen de verhalen samen. De geschiedenis slaat wonden in hun levens, maar ze houden hoop.

De nieuwe roman van Colum McCann, Trans-Atlantisch, bestaat uit episodes over mensen wier levens op een losse manier met elkaar zijn verknoopt. Kennen we dat niet ergens van? Ja, dat kennen we van Colum McCanns vorige roman, Laat de aarde draaien, zijn grote internationale doorbraak die in 2011 werd bekroond met de IMPAC Award. In die roman werden de belevenissen van de verschillende personages bijeen gehouden door eenheid van tijd en plaats: alles speelde zich af op de dag waarop in New York een koorddanser van de ene toren van het World Trade Center naar de andere liep.

Trans-Atlantisch concentreert zich niet op één dag: de episodes spelen tussen 1845 en 2012. In elke episode draait het om historische personen die om een of andere dringende reden de Atlantische Oceaan oversteken van Amerika naar Ierland. In 1845 is dat Frederick Douglass, een ontsnapte slaaf die een beroemdheid is geworden en als voorvechter van afschaffing van de slavernij een tournee door Ierland maakt. Bijna tachtig jaar later, in 1919, maken de piloten John Alcock en Arthur Brown de eerste non-stopvlucht over de Atlantische Oceaan, van Newfoundland naar Ierland. En in 1998 reist senator George Mitchell van New York naar Belfast om de strijdende partijen in Noord-Ierland eindelijk zo ver te krijgen dat ze een vredesakkoord tekenen.

Al deze mensen hebben elkaar uiteraard niet gekend en hebben behalve de afgelegde route niets gemeen. McCann gebruikt de belevenissen van vier fictieve vrouwen om de samenhang van zijn roman te vergroten. Het Ierse dienstmeisje Lily steekt na een ontmoeting met Frederick Douglass in 1846 over naar Amerika, waar haar dochter Emily vele jaren later als verslaggeefster de twee piloten Alcock en Brown ontmoet. Emily’s dochter Lottie keert terug naar Ierland en komt uiteindelijk in 1998 George Mitchell tegen. Lotties dochter Hannah, die een zoon aan het Ierse conflict verliest, mag het boek afsluiten. De verhalen van deze vrouwen, doorzetters die zich allemaal dapper en waardig door hun leven slaan, vormen de ruggengraat van de roman.

Deze structuur klinkt misschien gekunsteld, maar in de roman zelf lopen de verschillende verhalen soepel in elkaar over. Wel blijven alle avonturen, zowel die van de historische als van de fictieve personages, een beetje op zichzelf staan, ondanks de verbindende elementen die McCann heeft aangebracht.

Een echte roman wil het dus niet worden, maar de afzonderlijke episodes (die niet altijd in chronologische volgorde worden verteld) zijn boeiend genoeg. Het hoogtepunt komt al vroeg: de vijftien uur lange vlucht van Alcock in Brown in hun onwerkelijk kwetsbare vliegtuigje boven een oneindige oceaan is meeslepend beschreven. Het is alleen jammer dat McCann zowel in deze passage als elders de meeslependheid regelmatig probeert te vergroten door middel van korte, afgemeten zinnen waarin het onderwerp of het werkwoord is weggelaten. Het staccato proza dat daar het gevolg van is, doet op den duur enigszins gemaniëreerd aan.

Over het algemeen doet McCann iets te veel zijn best om literair te zijn, zoals ook blijkt uit zijn beeldspraak, die soms raak is (‘Hij hoorde de deining van zijn woorden door de menigte gaan’), maar soms de plank mis slaat. (‘De golven kwamen aan en applaudisseerden tegen de oever’.)

Wel slaagt McCann erin zijn vele (al dan niet historische) personages neer te zetten als geloofwaardige mensen met diepgang en achtergrond, en dat is knap, gezien de korte tijd die hij aan elk van hen kan besteden. Je leeft met ze mee terwijl ze de wonden te boven komen die de geschiedenis in hun leven slaat. Want hoe groot de tegenslag ook is, er is altijd hoop bij McCann. Dat was al zo in Laat de aarde draaien en is in Trans-Atlantisch niet anders.

Dat maakt McCann bij uitstek een schrijver voor lezers die door hun literatuur willen worden opgetild en hun geloof in de kracht van het goede bevestigd willen zien. Lezers die niet alleen willen worden opgetild maar ook willen worden neergesmeten, en wel zo hard dat al hun zekerheden in het rond stuiteren, hebben bij McCann minder te zoeken.