Te moe voor de volgende crisis

Ook België krijgt een nieuwe koning Albert laat een verscheurd land achter Maar hij wilde niet wachten tot na de volgende politieke crisis

In een tv-toespraak maakte koning Albert gisteren bekend dat hij op 21 juli aftreedt. Kort voor de opname deed zijn vrouw Paola zijn das nog even goed. Foto Reuters

„Eindelijk. Sneller dan Morsi maar even onpopulair. Leve de Vlaamse republiek”, twitterde Filip Dewinter. De Vlaams-nationalist uit Antwerpen begon al te juichen nog voordat koning Albert II (79) zijn vertrek op televisie officieel had aangekondigd.

In zijn speech zelf noemde de Belgische koning Beatrix niet, maar volgens journalisten die bij de opnames waren, werd daarna – bij ‘een glas’ – wel duidelijk dat haar aftreden hem had geïnspireerd. Want moe was hij al heel lang, hij vond zichzelf te oud worden, hij kreeg problemen met zijn gezondheid.

De koninklijke families van België en Nederland gaan al jaren goed met elkaar om. Beatrix en Albert spreken allebei Nederlands, ze waren allebei vorst van een klein EU-land. Maar dan houden de overeenkomsten ook wel op. Beatrix werd op de avond van haar troonsafstand de hemel in geprezen, ontroering alom. Voor Albert waren er gisteravond wel veel complimenten – maar vooral in Vlaanderen waren de reacties nogal laconiek.

Albert laat ook een heel ander koninkrijk na dan Beatrix: België is politiek en maatschappelijk een diep verscheurd land en de afgelopen jaren groeiden Vlamingen en Franstaligen alleen maar verder uit elkaar.

Iedereen weet dat Albert zich daar grote zorgen over maakt. Het is lang niet zeker dat het de Belgische politici zal lukken om na de verkiezingen van volgend voorjaar weer een regering te vormen – de vorige keer duurde het anderhalf jaar en het crisisgevoel van toen hangt nog steeds boven de regering van de Franstalige socialist Elio Di Rupo.

België zou politiek dan helemaal kunnen vastlopen. Voor Albert persoonlijk betekende dat: nu aftreden of pas over een paar jaar. Midden in een volgende politieke crisis zou hij niet opeens kunnen stoppen met het aanwijzen van bemiddelaars, pre-formateurs of ‘verzoeners’. Dat zou in het kwetsbare België wel eens net een gevaarlijke druppel kunnen zijn.

Affaires

Het koningshuis is een van de weinige symbolen die België als één land nog heeft en het doel is per definitie: het land bij elkaar houden. En dus is het koningshuis doelwit van wie het land liever niet bij elkaar houdt: de Vlaams-nationalisten van het extreemrechtse Vlaams Belang maar ook die van de meer gematigde N-VA – de grootste partij van België – die wil dat Vlaanderen onafhankelijk wordt.

Toen Albert zich een paar jaar geleden in Antwerpen liet opereren aan zijn oog, kreeg hij meteen de vraag waarom hij voor een Nederlandstalig ziekenhuis had gekozen. Albert sprak goed Nederlands en kon ook grappen maken in die taal, maar het koningshuis in België wordt toch vooral gezien als een Franstalige aangelegenheid. De taal aan het hof is Frans en de aanstaande koning, Filip, spreekt veel minder goed Nederlands dan zijn vader. Ook Filips vrouw Mathilde heeft er moeite mee. Het is zeker dat de N-VA daar een punt van zal maken: België heeft ook al een premier die gebrekkig Nederlands spreekt. Het kan de afstand van de Vlamingen tot het koningshuis nóg groter maken.

In Franstalig België werd koning Albert de afgelopen jaren juist gezien als redder in de politieke nood. Vooral Franstalige politici hadden er bij Albert sterk op aangedrongen dat hij nog een tijdje zou aanblijven, ze gaan er niet van uit dat Filip meteen al hetzelfde politieke inzicht zal hebben – als hij het al ooit zal verwerven.

Albert leed de afgelopen jaren zichtbaar onder de affaires in zijn familie: zijn zoon Filip deed soms onhandige uitspraken, zijn zoon Laurent gedroeg zich als ongeleid projectiel en was zelfs enige tijd niet welkom op het paleis. En recent was er ophef over een fonds van koningin Fabiola, de weduwe van Alberts voorganger Boudewijn, dat bedoeld zou zijn om belasting te ontwijken.

Het imago van Albert leed nauwelijks onder het nieuws, eind jaren negentig, dat hij een buitenechtelijke dochter had, de kunstenares Delphine Boël. Hij kreeg wel kritiek omdat hij haar niet wilde erkennen. „Dat blijft als een schaduw over zijn morele gezag hangen”, zegt historicus Mark Van den Wijngaert.

Gisteren ging het verhaal dat Albert eigenlijk van plan was om zijn aftreden pas net voor 21 juli, de nationale feestdag, aan te kondigen. Het recente nieuws over Delphine, die door een rechtszaak dna-onderzoek bij Albert wil afdwingen, zou alles wat hebben vervroegd, omdat de vermoeide Albert het er niet meer bij kon hebben. En zo kwam gisteren de aankondiging, op 21 juli is er een nieuwe koning.