In elk nummer heb ik een andere stijl

In de Darling-zaal klinkt toekomstmuziek. Onder de naam ‘New Urban Jazz’ brengt een jonge generatie musici grootstedelijke jazz op smaak met soul, r&b en hiphop. Een van de grote namen is de Amerikaanse soulvolle jazz-zanger José James. In ‘Electronic jazz & Future soul’ mengen geluidskunstenaars hun beats met jazz en klinken nieuwe soulstemmen als de Britse zangeres Laura Mvula.

Ritmes inspireren hem het meest, zegt José James bij een bordje sushi. Hij noemt ze zelfs belangrijker dan een melodie. „Je kunt een mooi liedje hebben maar als de beat niet goed is, voel ik er weinig bij.”

De flexibiliteit van jazz, de langs soul en hiphop razende jazzscats, nergens clichés en vooral gloeiende improvisaties. Vanaf zijn debuut The Dreamer in 2008 kwam de muziek van de Amerikaanse zanger José James aan. Hiphop is zijn vertrekpunt, maar er is ook een zoetgevooisde kant met slaapkamersoul. In beide gevallen zijn ze geplant op intelligente ritmepatronen.

Twee maanden geleden was de zanger voor concerten in Nederland, onder meer met het Metropole Orkest. Daar was weer te zien hoe de zanger uit Minneapolis zich heeft weten te ontwikkelen tot een zelfbewust performer, die elk concert kwaliteit biedt. Enerzijds is James de smooth operator in zachte flows. Anderzijds is hij de knappe improvisator die indrukwekkend vertraagt en versnelt, met een zachtromig laag stemgeluid de melodielijn dirigeert en perfect controle houdt.

Lome uitstraling

José James (35), zoon van een Ierse moeder en Panamese vader, is bepaald geen druktemaker met zijn lome uitstraling. Zijn volgestouwde tourschema brengt hem met zijn band over de hele wereld. In zijn woonplaats, meestentijds Brooklyn te New York, komt hij weinig. „Ik leef met de dag, ik krijg het niet bijgehouden met alle jetlags. Maar het voordeel van dit intensieve toeren: de band wordt er hechter van. Hoe meer we spelen, hoe beter we worden.”

Hoewel zijn vader jazzsaxofonist is, ontdekte James de jazz zelf op zijn veertiende, luisterend naar lokale radiozenders in Minneapolis. Zijn vader kent hij nauwelijks. Toen op zijn veertiende zijn stem donkerder en lager kleurde, ging James zingen in het koor van zijn katholieke middelbare school. De muziek van John Coltrane veranderde zijn tienerleven. Instrumentale nummers als Equinox en Central Park West voorzag hij, al op zijn zeventiende, van eigen teksten. Met hoge verwachtingen trok James na zijn middelbare school naar New York, hopend op een platencontract. Hij drong echter helemaal niet door tot die hechte jazzgemeenschap. „Ik kende niemand en wanneer je niet als al die jonge musici daar een van de muziekopleidingen volgt, is het lastig ertussen te komen.”

Even probeerde hij de jazzopleiding aan de New Yorkse New School. Maar jazz in de schoolbanken blijft een contradictie. Toen hij ook bij jazzcompetities bleef misgrijpen besloot hij zijn geluk in Groot-Brittannië te gaan zoeken. Zijn demo kwam terecht bij de invloedrijke Britse dj/platenbaas Gilles Peterson.

Zijn begin dit jaar verschenen eerste plaat bij jazzlabel Blue Note markeert zijn groei: zijn frisse jazz stoot nu echt door naar de top. Hij toont zich redelijk trots op zijn nieuwe contract. „Een prachtige plek in het erfgoed van de jazz. Ik heb zelf altijd veel Blue Note- elpees verzameld, van onder meer Eric Dolphy en Miles Davis.”

James maakt nu deel uit van een nieuwe Blue Note-generatie die startte met Norah Jones als vlaggedrager en nu jonge improvisatoren als toetsenist Robert Glasper, trompettist Ambrose Akinmusire en gitarist Lionel Loueke laat schitteren. James had geen idee dat hij hier zou eindigen toen hij drie jaar terug begon te werken aan dit album. „Ik tekende aanvankelijk bij het jazzlabel Verve. Daar kreeg ik problemen over hoe ik moest klinken. Zo zag men mij graag als een soort Michael Bublé gladjes gaan croonen. Ik denk dat er niet veel interesse meer is in zangers die gewoon maar standards zingen. Ouderen vinden dat wellicht mooi, maar jongeren van nu willen in ieder geval meer. Je moet met nieuwe muziek komen, niet in traditie blijven hangen.”

Jazz als bodem

Blue Note, de nieuwe directeur Don Was in het bijzonder, omarmde zijn in eigen beheer gemaakte opnamen. „De bodem is jazz, mijn musici improviseren en er zit een popkant aan. De nummers hadden enkel nog een sterke mix en mastering nodig. Dat begrip voor mijn werk voelde als een thuiskomst.”

James tekende voor drie albums bij het jazzlabel Blue Note. De eerste, No Beginning No End, verscheen in januari. Een nieuw album staat nog niet in de planning, maar hij hoopt er volgend jaar weer een uit te hebben. „Ik ben constant aan het componeren tijdens het toeren. Hoe meer muziek je maakt, hoe meer er tot je komt.”

Op No Beginning No End, opgenomen in Londen, Parijs en New York, heeft de zanger alle vrijheid genomen om te variëren in stijlen. In twaalf nummers laveert hij van jazz, neosoul tot zelfs een meer singer-songwriterhoek met akoestische gitaar. Daardoor klinkt de zanger steeds weer anders, al wordt de basis voor zijn muziek wel vaak gevormd door een slow jam van een Fender Rhodes-keyboard en jarenzeventigbaslijnen.

De titel No Beginning No End staat voor onze levenscyclus, zegt James. Hij denkt veel na over reïncarnatie. Daarnaast wil hij, zoals zoveel musici van zijn generatie, „grenzeloos” muziek maken. „Limietloos. Ik ben dit nooit gaan doen om beroemd te worden. Elke track heeft een andere stijl, dat kan verwarrend zijn. Is het jazz, soul? Je moet het als een album beluisteren, het hele verhaal. Van een sterk begin naar een wat subtielere kant.”

En in welke mate ontwikkelen liedjes zich live? „Met een stevige jazzattitude. We laten het vooral gewoon gebeuren. Er is vrijheid om te openen en verlengen. Als zanger improviseer ik mee en ik stuur de band aan. De energie van de musici tilt mij over de rand.”

José James speelt zondag 14 juli 19:30 in de Darling-zaal. No Beginning No End is verschenen bij Blue Note.NRC Handelsblad heeft als mediapartner van het North Sea Jazz Festival zijn naam verbonden aan de Darling-zaal.