Hiphop maken van jazz

De vijftien Rotterdamse rappers en muzikanten van Re:Freshed Orchestra spelen hommages aan ‘grote namen uit de zwarte muziek’.

Jazz maken van hiphop en hiphop van jazz. Dat is een van de uitgangspunten van Re:Freshed Orchestra. Vijftien Rotterdamse muzikanten, zangers en rappers transformeren liedjes van anderen tot eigen, groots swingende versies.

Live, zoals zaterdag op North Sea, is de muziek van Re:Freshed Orchestra als een deinend veelkoppig beest, waar zich zo nu en dan een solist van afscheidt. De nummers van bijvoorbeeld rapper Jay-Z, zangeres Nina Simone of bandleider Fela Kuti, zijn zowel een eerbetoon aan vroegere meesters als aan kwaliteiten zoals discipline en gemeenschapszin. Hier hoor je de kracht van het collectief. Violen ondersteunen stemmen, stemmen steunen het ritme, ritme versterkt de groove van bas en gitaar.

Hoofdkwartier van Re:Freshed Orchestra is het poppodium Grounds, gelieerd aan het Rotterdamse conservatorium. Vandaag zitten hier pianist/arrangeur Alexander van Popta (26), zanger/bandleider Furlan Felter (25), mc/vocalist Bundy Styx (26) en zangeres Esperanzah Denswil (28) samen aan tafel in een van de oefenruimtes. Van Popta houdt één hand aan een laptop en een in de buurt van de piano. Zo kan hij zijn woorden illustreren met een filmpje op YouTube of een paar akkoorden op het klavier.

De afgelopen twee jaar speelde het orkest verschillende hommages aan ‘grote namen uit de zwarte muziek’: behalve aan Jay-Z, Kuti en Simone, ook aan rapper Guru en dichter/rapper Gil Scott Heron. Steeds werden de nummers gearrangeerd en uitgevoerd in een ander idioom: Jay-Z meer jazzy, Simone meer als hiphop.

Het eerbetoon aan rapper Jay-Z leidde tot de cd Re:Encore, waarmee Re:Freshed Orchestra vorig jaar naam maakte.

Broeierige nachtclubsongs

De versies zijn eerder uitbreidingen dan covers. Coupletten worden veranderd, teksten worden herschreven tot Jay-Z’s nummers klinken als broeierige nachtclubsongs. Van Popta laat de clip zien van Jay-Z’s Roc Boys, en daarna de versie van Re:Freshed Orchestra. „Dat nummer had oorspronkelijk alleen blazers en ritmesectie. Wij hebben strijkers toegevoegd.” Hij switcht naar een andere clip, van Isaac Hayes’ lp Shaft, de blaxploitation-klassieker uit 1971. Massieve blazers schallen door de kamer. Van Popta knikt: „Hiervan heeft Jay-Z de blaaspartij ‘geleend’.”

En zo is de cirkel rond: Re:Freshed Orchestra leent een nummer van Jay-Z, die zich op zijn beurt op een ander heeft gebaseerd, en brengt het terug naar de oorspronkelijke stijl – in dit geval uit 1971.

Klassiek orkest

Het idee om hiphop met instrumenten uit te voeren is afkomstig van de Amerikaan Miguel Atwood-Ferguson. Hij speelde met een klassiek orkest ooit de hiphoptracks van de overleden producer J Dilla. J Dilla werkte veel met samples, en al die samples werden uitgevoerd door een orkest. Of dat kan? „Júíst”, zegt Furlan Felter. „Samples zijn vaak afkomstig van opnamen van een klassiek orkest, of in ieder geval van een live gespeeld stukje muziek. Dus wij kunnen dat weer arrangeren en uitvoeren.”

Van Popta studeerde jazzpiano aan het conservatorium. „Ik heb niet doorgeleerd voor arrangeur maar doordat ik piano studeerde, kan ik denken in meerdere ‘stemmen’.” Hij leunt naar achter en slaat een akkoord aan. „Elke toon van het akkoord is één stem.”

Als Van Popta en Felter samen de arrangementen maken, horen ze de partijen in hun hoofd. „Vijftien mensen moeten aan de beurt komen, daarom hebben we een groots geluid. We zijn geen orkest van solisten. Het gaat om de herkenbare Re:Freshed-stijl.”

Belangrijk element is het ritme. In hiphop ligt het ritme vaak niet precies op de tel, het danst er zo’n beetje omheen. „Dat vinden klassiek geschoolde muzikanten moeilijk om te spelen, merkten we toen we een keer met het Metropole Orkest optraden”, zegt Felter. Van Popta: „Voor ons ligt het anders. Muzikanten die geboren zijn rond 1987, zijn opgegroeid met hiphop en die manier van tellen. Daarin onderscheidden we ons ook van onze docenten, hier op het conservatorium.”

Bij optredens maken zich uit het totaalgeluid soms de stemmen los van zangeres Poliana Vieira, de lefgozerige Bundy Styx, soulzanger Felter en de teder rappende Esperanzah Denswil – samen kunnen ze het geheel aan zangstijlen uit de recente ‘zwarte’ muziek uitvoeren.

Bundy Styx ontdekte de mogelijkheden van rap toen hij twaalf was. „Ik was heel verlegen, zei nooit iets. Ik kende alleen maar hitparademuziek, tot ik een vriend van mijn broer hoorde rappen. Dat leek me geweldig. Ik ging naar de bibliotheek en huurde een cd van Dead Prez. Nooit van gehoord, maar het hoesje sprak me aan: kinderen met pistolen en een gefolterde man. De titel was ‘Let’s Get Free’. Dat wilde ik ook wel.” Nu rapt Styx in het Engels en Nederlands en wervelt als een alternatieve dirigent over het podium om de muzikanten tot soleren aan te moedigen.

Van Popta staat op. Hij heeft een afspraak voor een auditie; naast de vijf bands waarin hij al zit, is nog plaats voor een zesde. Ook Denswil doet van alles tegelijk. Ze zong achtergrondvocalen bij Ntjam Rosie en werkt nu aan een solo-cd. „Ik heb laatst op mijn Facebook-pagina mijn doelstelling gezet: meer ‘on the road’ zijn dan thuis. Ik wil het liefst tachtig procent van mijn tijd aan muziek besteden.”

Inmiddels bestaat Re:Freshed Orchestra tweeënhalf jaar. Vijftien mensen en hun zij-projecten moesten binnenboord gehouden worden – een klus die voor kleinere gezelschappen vaak al niet eenvoudig blijkt. Bij Re:Freshed is het tot op heden gelukt. „Er is niemand afgevallen”, Felter telt op zijn vingers. „Sterker: er zijn alleen maar mensen bij gekomen.”

Re:Freshed Orchestra treedt op: North Sea Around Town: 11 juli Grounds, Rotterdam. Zaterdag 13 juli 23:45 uur in Mississippi.