Hakken op z’n Zuid-Afrikaans

Shangaan Electro staat op het Pitch Festival Het Zuid-Afrikaanse collectief mixt traditionele muziek met supersnelle electro Dat wordt dansen geblazen, kan niet anders

De Tshetsha Boys.

Er speelt dit weekend een volledig analoog techno-orkest op Pitch Festival in het Amsterdamse Westerpark (Brandt Brauer Frick) en een 25-jarige homoseksuele hip hop ‘queen’ uit Harlem (Mykki Blanco) treedt op. Maar waar programmeur Maurice Spijker stiekem het meest naar uitkijkt is het optreden van Shangaan Electro op vrijdag.

Heupontwrichtend. Hysterisch. Tropisch. Tribaal. Als je de muziek van het Zuid-Afrikaanse collectief in één woord moet duiden is het lastig kiezen. Op de YouTube-video bij het nummer ‘What can I do’ zie je Afrikaanse vrouwen in wijde rokken heupwiegen, maar dan snel. Heel snel. Ze wiebelen en schuiven hun voeten over het zand in het tempo waarin gabbers dansten in de jaren negentig. De muziek is een mix van electro, Afrikaanse melodietjes en vocalen, waarbij de traditionele instrumenten zijn verruild voor stuiterende computerbeats.

Het is muziek van de zwarte bevolking in de townships in Zuid-Afrika, die sinds een jaar of twee zijn weg vindt naar de Westerse clubs. Het gewiebel sloeg over dankzij clubverzamelaar Shangaan Electro, die drie jaar geleden verscheen op het Britse Honest Jon label. Daarna volgde meer kruisbestuiving: Ricardo Villalobos remixte de Tshetsha Boys in 2012; eerder werkten de jongens al samen met Actress en Demdike Stare. Een tweede clubverzamelaar, Shangaan Shake, verscheen in 2012. De toonaangevende site Resident Advisor noemde het „the most experimental and adventurous techno of the last few years”.

Wereldmuziek. Lange tijd riep het associaties op met teenslippers, batikhemden en gruizige dreads, maar succesvolle acts als Skip & Die en Jungle by Night, en het groeiend aantal Afrikaanse acts dat optreedt in internetprogramma Boiler Room hebben het genre afgestoft. Afrikaanse invloeden en andere ‘wereldmuziek’, hoor je de laatste tijd steeds vaker terug in dance, zegt Maurice Spijker. Neem bijvoorbeeld de laatste producties van Four Tet, die ook een plaat van de Syrische superster Omar Souleyman draaide tijdens zijn laatste set op Lentekabinet. Of kijk naar het sublabel Kindred Spirits dat de oprichter van het Nederlandse houselabel Rush Hour Antal begon om ook Malinese funk en Surinaamse disco uit te kunnen brengen.

Niet gek dus dat de programmeurs van Pitch en Metropolis – dit weekend in Rotterdam – Shangaan Electro naar Nederland haalden. Aan het roer van de stroming staat één man: producer Richard ‘Nozinja’ Mthethwa. Werkend vanuit zijn thuisstudio in Soweto, een township bij Johannesburg, is de voormalig mobiele telefoonreparateur verantwoordelijk voor de productie en verkoop van jaarlijks meer dan 50.000 platen. En voor een stroom aan muziekvideo’s, meestal geschoten voor een groen scherm voor psychedelische effecten, afgewisseld met fragmenten van wild dansende townshipbewoners.

Met Shangaan Electro wilde hij de traditionele Shangaanmuziek een update te geven, vertelt Nozinja aan de telefoon vanuit Zuid-Afrika. Zijn mixen sloegen al snel aan op de wekelijkse straatfeesten in Soweto, waar honderden mensen, jong en oud, bij elkaar komen om te dansen. YouTube deed de rest.

De housescene is ontzettend groot in Zuid-Afrika, zegt Nozinja. Toch is hij een van de weinige producers die in het buitenland optreedt. De reden dat zijn muziek ook in Europa aanslaat? „Simpel”, aldus de producer. „It’s all about dancing.” Die dans wordt tijdens optredens van Shangaan Electro in de praktijk gebracht door de Tshetsha Boys, een in oranje overalls, pruiken en clownsmaskers uitgedoste dancecrew. De groep heeft z’n naam te danken aan een dans uit het dorpje Ka-Mukomi in Limpopo, de meest noordelijke provincie van Zuid-Afrika. Toen Nozinja in 2006 een aantal jongens zag dansen kocht hij een krat bier voor ze en organiseerde hij een dance battle. De twee beste dansers liet hij overkomen naar Johannesburg om een nummer op te nemen.

In veel van de oorspronkelijke township-muziek uit de twintigste eeuw kwam de worsteling van de zwarte inwoners tot uiting. Maar voor zijn muziek geldt dat absoluut niet, benadrukt Nozinja. „Het is gewoon traditionele muziek, maar dan op mijn manier. Ik maak muziek om op te dansen. Geen politiek. Alleen cultuur.”

Niet zo los in de heupen? Shangaan Electro geeft deze maand dansworkshops in Engeland. Zie nrch.nl/yfd