Europadebat in leeg Lagerhuis

Morgen debatteert het Britse Lagerhuis over het Europareferendum. Labour en de Lib-Dems doen niet mee; de timing komt ze politiek niet uit.

Er komt een Brits referendum over het lidmaatschap van de Europese Unie. Dat beloofde premier David Cameron in januari. Maar moet ook wettelijk worden vastgelegd dat die volksraadpleging er voor 2017 komt? Daar zal het Lagerhuis het morgen over hebben. Althans, de Conservatieven in het Lagerhuis. De Liberaal-Democraten en Labour boycotten het debat.

Dat kan omdat het wetsvoorstel niet door de regering wordt ingediend. Het komt van het Conservatieve Lagerhuislid James Wharton. Premier Cameron steurt hem van harte, maar de Liberaal-Democaten blijven bij hun standpunt dat er alleen een referendum nodig is als er een nieuw EU-Verdrag komt. „We gaan onze tijd niet verspillen door de Conservatieven te helpen bij het zwelgen in hun eigen interne vetes”, zei vicepremier Nick Clegg maandag tijdens een persconferentie.

Labourleider Ed Miliband houdt zich onderwijl stil. Hij noemde het eerder „fout” om nu al te beslissen dat er over vier jaar een in/uit-referendum komt. Maar hij heeft zich nog niet uitgesproken voor of tegen een volksraadpleging als zodanig. Dat is een bewuste strategie, vertelde vorige maand Emma Reynolds, schaduwminister van Europa, tijdens een debat. „Een referendum over ons lidmaatschap is de verkeerde prioriteit als er geen economische groei is. Dat leidt af van waar het om zou moeten draaien”, zei ze.

Labour is pro-Europees, en zal dat ook bij de Europese verkiezingen volgend jaar uitdragen. Reynolds: „Het is in ons landsbelang om te blijven, en in het Europees belang dat wij blijven. We zijn een eiland, we hebben de rest nodig.” Daarbij doelde ze niet alleen op economie, maar ook op grensoverschrijdende kwesties als misdaadbestrijding en klimaat. De partij ziet wel een hervormde Unie voor zich, met ook op het gebied van diensten en energie één interne markt. Maar Labour wil afwachten hoe de EU verandert door de verdere integratie van de eurozone, en wat dat voor de Britten betekent, voor de partij een beslissing neemt.

Bovendien wordt de fixatie van de Conservatieven op Europa, denkt Labour, niet door de Britse burger gedeeld. Die maakt zich – ook volgens peilingen – meer zorgen over immigratie, werkloosheid en welvaart. De drie thema’s die Miliband dan ook voortdurend aansnijdt, omdat de partij gelooft dat de verkiezingen van 2015 daarover zullen gaan.

Dat is de officiële lijn. In vertrouwen wijzen hoge partijfunctionarissen erop dat als Miliband zich nu committeert aan een referendum en hij de verkiezingen wint, hij een moeizame eerste 2,5 jaar tegemoet zal gaan. Hij moet dan onderhandelen over de bevoegdheden die de Britten terugwillen van Brussel, en zal de eurosceptische rechtervleugel van de Conservatieven nooit tevreden kunnen stellen. Die zullen vervolgens bij het referendum voor terugtrekking uit de EU stemmen. De grootste kans op een Brexit, voorspelt politiek analist en Labour-lid Peter Kellner, is bovenstaand scenario. Dat is juist niet wat de pro-Europese partij voor ogen heeft.

Er is nog een reden voor de stilte bij Labour. Achter gesloten deuren wordt de obsessie van de Tories met de EU, en de verdeeldheid die dat creëert, „een cadeautje” genoemd. Labour weet uit ervaring waartoe het kan leiden: de ruzies in de partij onder Harold Wilson over Europa zorgden er mede voor dat de kiezer de partij niet vertrouwde, en zorgden voor de overwinning van Margaret Thatcher in 1979. Labour zou pas in 1997 weer aan de macht komen. „Iedere keer als er weer een rechtse euroscepticus op televisie is, gaat bij ons de champagne open”, aldus een hoge partijfunctionaris.

Ook Labour heeft eurosceptici binnen de gelederen, maar dat zijn er niet meer dan twintig. En doordat de Conservatieven het wetsvoorstel „als een Tory pr-operatie” presenteerden, zullen ook zij zich morgen van stemming onthouden, zo waarschuwde Labour-donor John Mills maandag in The Guardian. Al weken stuurt Grant Shapps, partijvoorzitter van de Conservatieven, e-mails rond met de vraag of de ontvanger zijn Labour-Lagerhuislid wil dwingen voor een referendum te stemmen. Er is zelfs een bijbehorende website: Let Britain Decide.

Er komt een moment waarop Miliband kleur zal moeten bekennen. De Conservatieven hameren er steeds vaker op dat Labour de kiezer het recht ontzegt zich over zijn toekomst uit te spreken. Bij een bepaald percentage van de Britten zal die boodschap zeker aankomen. Maar Labour wil zich niet door Tory-Lagerhuisleden laten dwingen tot een referendumbelofte. Als die er komt, is het op een voor Labour geschikt moment.