Bredase ambities lopen vast op recessie en Fyra-flop

Bij het station in Breda wordt een nieuw stadsdeel gebouwd. Door de recessie dreigt een miljoenenstrop. En waar blijft die snelle trein?

Er is een extra perron gebouwd voor de hogesnelheidstrein, en aan een spectaculair stationsgebouw wordt hard gewerkt. Eind volgend jaar kun je koffie drinken op een enorm binnenplein van de terminal, die samen met kantoren, winkels en woningen twee voetbalvelden groot wordt. Een nieuwe weg langs het station is bijna klaar.

Er wordt een compleet nieuw stadsdeel gebouwd bij het station in Breda. Maar door de recessie dreigt een miljoenenstrop. En dan laat de hogesnelheidslijn ook nog eens op zich wachten.

Jaren geleden al zouden vanuit Breda treinen over het hogesnelheidsspoor naar Amsterdam en Antwerpen rijden. Sinds anderhalf jaar rijdt alleen een snelle trein twee keer per uur naar Amsterdam. De lijn naar Antwerpen, die 101 miljoen euro heeft gekost, ligt al vijf jaar werkeloos. „Onbestaanbaar”, verzucht de Bredase wethouder Alfred Arbouw (ruimtelijke ontwikkeling, VVD).

Met het afbestellen van de Fyra-treinen door Nederland en België lijkt de komst van een snelle verbinding met Antwerpen verder weg dan ooit. Breda doet verwoede pogingen om Nederland en België aan hun beloftes te houden.

Wethouder Selcuk Akinci (mobiliteit en duurzaamheid, GroenLinks): „Ons geduld is redelijk op. Wij dringen aan op snelle alternatieven voor de Fyra. Het is vooral belangrijk dat België en Nederland snel beginnen met de procedure om die alternatieven op het snelle spoor toe te laten. Dat moet geen jaar duren.”

Het debacle van de Fyra is een grote tegenvaller voor een project dat in Breda zijn weerga niet kent: de transformatie van de spoorzone. „Het is het grootste project in de geschiedenis van de stad en het grootste wat we ooit zullen doen”, zegt wethouder Arbouw. De investeringen in het project Via Breda belopen nu 300 miljoen euro.

De komst van de hogesnelheidslijn is de afgelopen vijftien jaar het belangrijkste argument geweest om bedrijven en instellingen te bewegen zich in Breda te vestigen. Arbouw: „Voor de uitstraling van de stad is het rijden van de hsl van groot belang.” Zonder snelle trein is Breda niet de ‘Poort van Brabant’ die het zuiden van Nederland via de trein met de rest van Europa verbindt – de reden dat al die miljoenen geïnvesteerd zijn. „De impasse die is ontstaan door het uitvallen van het Fyramaterieel is een omissie op dit moment ten aanzien van de realisatie van de bereikbaarheidsdoelen”, schrijven ambtenaren in een voortgangsrapportage.

En de remake van de spoorzone had het toch al niet gemakkelijk. Ooit leek het voor de hand te liggen om naast de historische binnenstad van Breda een „tweede stad” te bouwen, het „best bereikbare kantorencentrum” in het zuiden van het land. Niet alleen zou hier de hogesnelheidslijn stoppen, ook was er ruimte om te bouwen door het vertrek van een bierbrouwerij en een suikerfabriek.

Het Rijk wees Breda aan voor een van de zes ‘Sleutelprojecten’ rondom de grote stations, naast Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Arnhem. Grond werd aangekocht. Grootse plannen werden gemaakt. „Er kwamen veel partijen op af. Het was de tijd waarin de politiek ervan uitging dat je publieke voorzieningen moest kunnen terugverdienen met commerciële activiteiten”, zegt Bertwin van Rooijen, programmamanager van Via Breda.

De panden op de oude bedrijfsterreinen werden gesloopt, en de grond werd bouwrijp gemaakt. Maar toen kwam de economische crisis. De kantorenmarkt stortte in. De belangstelling voor het stationsgebied verflauwde. NS besloot zich terug te trekken als ontwikkelaar van het gebied.

Vanaf dat moment stond de gemeente er alleen voor. Een deel van de plannen is opgeschort. De bebouwing van het terrein van de suikerfabriek is tot na 2030 uitgesteld. De ontwikkeling van een ander terrein, het Havenkwartier, komt pas na 2020 aan de beurt.

De plannen voor het station zelf en de directe omgeving zijn gered door de komst van een gerechtsgebouw voor Zuidwest-Nederland en van de Belastingdienst. „Je ziet dat zoiets meteen effect heeft”, stelt Arbouw. „Er vestigen zich nu al advocatenkantoren in de buurt van het station.”

Trots is Breda ook dat midden in de crisistijd een contract is gesloten voor de bouw van 230 woningen. Ook de bebouwing met woningen en kantoren van het voormalige brouwerijterrein geldt als een succes.

Niettemin heeft de gemeente Breda 20 miljoen euro moeten afschrijven op de plannen, wegens waardedaling van de grond. Daar kan nog 11 miljoen euro bij komen, onder meer als een plan voor woningen aan de zuidkant van het station niet doorgaat. Ook de plannen voor een WTC-kantoorgebouw zijn nog niet helemaal zeker.

Bovendien kan de prijs voor de redding van het stationsgebied nog oplopen. Want justitie en Belastingdienst waren alleen bereid naar het station te verhuizen, als de gemeente Breda hun huidige gebouwen in de stad zou overnemen. Arbouw: „Dat was de deal met de Rijksgebouwendienst.”

De wethouder wil niet zeggen hoeveel deze overeenkomst de stad kan kosten. „Het gaat om aanzienlijke bedragen.” Wel is duidelijk dat de gemeente met de aankoop „een groot risico naar zich toe haalt”, zoals in een raadsvoorstel werd gesteld.

Er zijn wel ideeën voor nieuwe functies van de oude gebouwen. „Het belastingkantoor zou prima kunnen dienen voor studentenhuisvesting”, suggereert Arbouw. Maar eerder schreef de gemeente dat hergebruik „financieel gezien net zo ongunstig” is als sloop en nieuwbouw.

In totaal heeft Breda 130 miljoen euro moeten afschrijven op de waarde van de gronden in de hele stad. De gemeente heeft de afgelopen drie jaar 30 miljoen euro bezuinigd.