Belgische koning Filip erft een instabiel land

Na twintig jaar stopt de Belgische koning Albert ermee, zei hij gisteren in een toespraak tot zijn volk. Op de nationale feestdag, 21 juli, volgt zijn zoon Filip hem op.

De Belgische koning Albert II laat een diep verdeeld land achter dat alweer snel in een politieke crisis terecht kan komen. Veel keus had hij misschien niet: hij moest nu aftreden of, als het een beetje tegenzat, pas over een paar jaar. Volgend voorjaar zijn er regionale en landelijke verkiezingen en het is lang niet zeker of het dan nog lukt om een Belgische regering te vormen: de vorige keer duurde het anderhalf jaar en moest de koning de ene na de andere bemiddelaar of ‘verzoener’ aanwijzen.

Het was een tijd die hem zwaar viel, zei een Belgische vicepremier gisteravond in een korte toespraak op tv, tegelijkertijd in het Frans op de Waalse zenders en in het Nederlands op de Vlaamse. Albert kan zich enorm opwinden over de Vlamingen en Franstaligen in zijn land die elkaar steeds minder vertrouwen, en hij maakt zich zorgen over het groeiende Vlaams nationalisme. Maar hij was ook toen al moe. De politici die liever niet willen dat België uit elkaar valt, vroegen hem dringend om toch vooral nog een tijdje door te gaan – het liefst nog tot na de verkiezingen van 2014. Ze zijn er lang niet zeker van dat Filip (53) hetzelfde politieke inzicht zal hebben als zijn vader.

Maar Albert (79) voelde zijn gezondheid achteruitgaan. Hij heeft moeite met lopen, hij treedt minder vaak op in het openbaar en gaat vaak met vakantie. In België is er net weer een akkoord over extra bezuinigingen, politieke leiders zeiden gisteravond op televisie dat alles ‘stabiel’ was: Albert kon gaan, zijn opvolger kon zich gaan inwerken.

In België is het koningshuis een van de weinige symbolen van eenheid. Wie die eenheid niet wil, valt dan ook het koningshuis – dat Franstalig is – aan. Albert spreekt goed Nederlands en kan ook grappen maken in die taal. Kroonprins Filip spreekt het veel slechter, net als zijn vrouw Mathilde. De Vlaams-nationalistische N-VA zal daar zeker een probleem van maken, het land wordt ook al geleid door een Franstalige socialistische premier die gebrekkig Nederlands spreekt.

Het koningshuis in België is de laatste jaren door omstreden geraakt door onhandige uitspraken van Filip zelf, door zijn broer prins Laurent die zich als een ongeleid projectiel gedroeg en recent door een fonds van koningin Fabiola, weduwe van koning Boudewijn, waarmee ze belasting zou hebben willen ontwijken. De laatste weken was er nieuws over de buitenechtelijke dochter van Albert, Delphine Boël, die in de rechtszaal erkenning wil eisen. Albert heeft over die dochter altijd gezwegen, zijn ex-minnares geeft nu voor het eerst wel interviews.

Volgens betrokkenen zou die nieuwe ophef het aftreden van Albert hebben versneld. Een ander plan was om het pas later in juli bekend te maken en de troonswisseling na de zomer te voltrekken.

Alle politieke partijen lieten gisteravond van zich horen, ook de leider van het Vlaams Belang dat fel tegen de Belgische monarchie is. Alleen de N-VA stuurde niemand naar de tv-studio’s. partijleider Bart De Wever kwam later met een verklaring: hij had „respect voor de persoon van de koning” al waren ze het „lang niet altijd met elkaar eens geweest”.

Daarmee zette hij Albert neer als een politieke speler. Volgend voorjaar zal moeten blijken of Filip daar tegenop kan of dat hij te verlokken is tot uitspraken die in het politiek kwetsbare België hard kunnen aankomen. Filip maakt zich minstens zo druk over het Vlaams-nationalisme als Albert maar hij lijkt zijn eigen positie minder goed te kunnen relativeren. Tijdens een handelsmissie in China begon hij over partijen die zijn land kapot wilden maken. Maar dan vonden ze hem op hun weg. „En ik ben een taaie als het moet.”

Troonswisseling: pagina 12-13