Wat minder vakantie graag

De zomervakantie duurt te lang voor leraren en leerlingen. Beter kortere vakanties en minder lessen door de week, vindt Johannes Visser.

Aan alle vrienden wier verjaardag ik heb afgezegd: ik was niet echt ziek. In werkelijkheid was ik dictees aan het nakijken, fictiedossiers aan het beoordelen of simpelweg te moe om de bank nog af te komen.

Inmiddels ben ik weer aardig uitgerust. De afgelopen twee weken bestonden uit rapportbesprekingen en overgangsvergaderingen, terwijl de geur van puberzweet zich verspreidde over de tropische zwemparadijzen, lasergamehallen en pretparken. Twee weken officieuze vakantie boven op de zeven weken vrij die overmorgen beginnen.

Toch verbaast het me niet dat een kwart van de docenten vroeger of later te maken krijgt met een burn-out. Dat 45 procent van de werknemers in het voortgezet onderwijs bovendien de eigen werkdruk onacceptabel vindt. In andere beroepsgroepen schommelt dit rond de 13 procent, volgens DUO Onderwijsonderzoek.

Dat is niet zo vreemd. Een docent heeft recht op 60 vakantiedagen per jaar, een doorsneeambtenaar slechts op 22. Hoewel de docent veel meer vakantiedagen heeft, moet hij net als een gewone ambtenaar 1659 uur in een jaar werken. De rekensom is snel gemaakt: een ambtenaar werkt 36 uur per werkweek, maar een docent met al zijn vakanties betaalt daarvoor de prijs en werkt 42,3 uur per week. En dat werk bestaat niet uit het schenken van koffie en vervangen van de printerinkt. Een fulltime leraar staat 250 minuten per lesdag voor de klas. Vergelijk het met 250 minuten optreden voor een groep mensen die in de zaal zitten bij het Noord Nederlands Toneel, terwijl zij kaartjes gekocht dachten te hebben voor Najib Amhali. Na de voorstelling kan je niet afdouchen en je naar huis laten rijden, maar ben je de mental coach, psycholoog en time manager van je publiek én hun ouders, en mag je toeschouwers die de voorstelling niet begrepen hebben de grappen uitleggen. De helft van de docenten geeft in eerder genoemd onderzoek dan ook aan ’s avonds na het werk vaak niet voldoende energie te hebben om andere dingen te doen.

Een oplossing ligt voor de hand: beperk het aantal vakantiedagen en verminder de werkdruk tijdens het schooljaar. Kort de zomervakantie in tot vier weken, maar breng het aantal lesuren dat een fulltime docent geeft terug tot hooguit 20. De docent heeft niets aan de vijfde en zesde week zomervakantie, maar wel aan het niet hoeven nakijken van profielwerkstukken tot 11 uur 's avonds.

Dat die vakanties het onderwijs juist aantrekkelijk maken en een vermindering van het aantal vakantiedagen het lerarentekort vergroot, is onzin en denigrerend bovendien. Alsof de docent zegt: het fijne aan deze baan vind ik dat ik het werk niet zo vaak hoef te doen. Alsof een docent een weldoener is die te paaien valt met vakantiedagen. Uit onderzoek van TNO en het CBS uit 2011 blijkt dat slechts 17 procent van de werknemers de vakanties als een van de drie voornaamste redenen geeft voor de beroepskeuze.

Natuurlijk zijn schoolvakanties er vooral voor de leerling. Ook die hebben meer baat bij kortere lesdagen dan bij ellenlange vakanties. Pubers hebben naar schatting 9,5 uur slaap nodig, een aantal dat zij nooit halen wanneer zij om half 9 ’s ochtends differentiaalvergelijkingen moeten oplossen. Eerder naar bed gaan is niet de oplossing, want in de puberteit verschuift het moment dat het slaaphormoon melatonine wordt afgegeven. Een kind dat vroeger naar bed gaat, zal dan alleen maar langer wakker liggen. Ook een lange zomervakantie is niet in het voordeel van leerlingen. Een enkele leerling zal in de vakantie leren hoe je een stokbrood bestelt in het Frans en het Louvre bezoeken, maar voor het merendeel van hen geldt dat zeven weken vakantie zeven weken het videospel BlackOps2 spelen betekent. De hersenen staan uit en na de zomervakantie leg ik dezelfde leerlingen uitgerust wéér uit dat het koppelwerkwoord ‘dunken’ weinig tot niets met basketbal te maken heeft.

Volgend jaar duurt de zomervakantie slechts zes weken, het aantal vakantiedagen wordt teruggebracht tot 55. In ruil krijgen docenten een aantal ‘lesvrije’ dagen, dagen waarop geen les gegeven wordt en docenten en leerlingen niet op school hoeven te zijn. Niet te verwarren met vakantiedagen. Het resultaat is dat op veel scholen de zomervakantie een week korter duurt, maar de mei-‘vakantie’ een week langer. Van minder werkdruk zal geen sprake zijn zolang docenten nog even veel lesuren per week moeten geven.

Collega’s, ik verzoek u: ga niet gelijk de barricaden op wanneer uw zomervakantie in het geding is. Rol de spandoeken pas uit wanneer u er werkelijk over heeft nagedacht hoe we onze burn-outs kunnen voorkomen en hou niet vast aan in het verleden verworven rechten. Liever vier weken zomervakantie dan een jaar in de Ziektewet. Bezin en kom dan met een antwoord. U heeft immers zeven weken om te reageren.

Johannes Visser is leraar Nederlands.