Tabaksaandelen in de ban - heeft het effect?

Geld stinkt niet. Sigaretten wel. Dat het dan nog zo lang heeft geduurd.

Het Pensioenfonds Zorg en Welzijn (134 miljard beleggingen) heeft zijn tabaksbeleggingen (ruim 600 miljoen) verkocht en de hele bedrijfstak in de ban gedaan. Zorg en Welzijn is het op een na grootste Nederlandse pensioenfondsfonds, met 2,5 miljoen actieve en gepensioneerde werknemers als klant.

Het stoppen met (beleggen in) roken maakt de cirkel rond. More doctors smoke Camels than any other cigarette, was in de jaren veertig een succesvolle campagne van fabrikant RJ Reynolds. Hoeveel verstokte rokers zou het fonds nog onder zijn klanten hebben? Hoeveel werknemers van PGGM, de beheerder van Zorg en Welzijn, staan dagelijks op de stoep of in de rookcabine?

Volksgezondheid en beleggen in tabaksfirma’s stroken niet. Niet beleggen in zo’n sector is een belang dat parallel loopt aan de gezondheidszorg waarvoor de werknemers in de sector zich dagelijks inzetten. Beleggen op basis van gedeelde belangen komt meer voor. Het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid heeft bijvoorbeeld het hoogste percentage vastgoedbeleggingen. Wiens brood men eet, wiens werk men koestert.

De campagne tegen tabaksbeleggingen van Zorg en Welzijn is een kenmerkend voorbeeld van de pensioenwereld als Onze Lieve Heer. Pensioenfondsen behoren tot ’s werelds grootste beleggers die een centje bijdragen aan een betere wereld. Alles voor een paradijselijk rendement.

De pensioensector, met alleen al in Nederland een balanstotaal van meer dan 1.000 miljard euro, gebruikt de klassieke wapens. De wortel en de stok. Met de stok willen professionele aandeelhouders voorkomen dat ‘hun’ bedrijven slechte dingen doen. De wortel moet ondernemingen aansporen om juist het goede te doen.

‘Slecht’ zijn kinderarbeid, milieuvervuiling, smeergeld en beleggingen in specifieke sectoren, zoals wapentuig. Bedrijven die in hun gedrag volharden, gaan in de ban. Het uitsluiten van hun aandelen als belegging is de hardste sanctie. Dat moet bedrijven treffen waar het pijn doet. In hun beurskoers.

Tegelijkertijd willen pensioenfondsen ook goede doelen dichterbij brengen, zoals duurzame beloning van topmanagers. Ze zetten zich in als loyale en verantwoordelijke beleggers. Zij zijn niet tegen hoge betalingen, maar daar moeten wel hoge rendementen (en beheersbare risico’s) tegenover staan. Het terugdringen van excessieve beloningen blijkt al meer dan tien jaar liefdewerk oud papier. Op aandeelhoudersvergaderingen maakt het de meeste andere beleggers niks uit.

Zal de ban op tabaksaandelen effect sorteren? De tabakslobby is wel vijandiger acties gewend. Het werkt alleen als andere grote internationale beleggers volgen. Dat zou op termijn nog best kunnen, want de beslissers bij grote internationale pensioenfondsen overleggen regelmatig. Ze zijn gevoelig voor pressie van hun achterban, zeker als die op invloedrijke posities zit.

Van het ministerie van Volksgezondheid mag je verwachten dat het zich bij het ambtenaren- en lerarenpensioenfonds ABP (292 miljard) inzet voor een vergelijkbare beleggingsban. En wie tabak in de ban doet, kan aan de slag met andere verslavingen, zoals alcohol, Coca-Cola, chips, gokken en Magnums.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.