Leger zet Morsi opzij en schort grondwet op - Morsi: accepteer deze coup niet

Soldaten in Kairo, vandaag. Het Egyptische leger zou vanavond tegen Morsi gezegd hebben dat hij niet langer president is. Foto Reuters / Amr Abdallah Dalsh

Mohammed Morsi is niet langer president van Egypte. Dat heeft het leger vanavond gezegd. De grondwet is opgeschort en de president van het constitutioneel hof is voorlopig Morsi’s vervanger.

In een verklaring die op televisie werd uitgezonden, zei legerchef Abdel Fattah al-Sisi (geflankeerd door militaire leiders) ten eerste dat het leger zich niet wil bemoeien met de politiek, “maar dat de strijdkrachten niet doof konden blijven voor de eisen van het Egyptische volk”. Hij zei verder dat in overleg met religieuze en politieke groeperingen een plan voor politieke transitie is opgesteld.

http://youtu.be/N5nLG7Z6ll0

De 58-jarige El-Sisi wordt zelf geen president – die rol wordt ad interim waargenomen door Adly Mansour, de voorzitter van het constitutioneel hof. Hij wordt aanstaande donderdag ingezworen. Aan hem is het om nieuwe presidentiële verkiezingen uit te schrijven. In de tussentijd komt er een interim-regering van technocraten.

In beeld: Egyptenaren vieren feest nu Morsi is afgezet

Toen eerst verkiezingen en daarna een grondwet, nu andersom

Het gaat nu anders dan in 2011, toen Mubarak afgezet werd. Midden-Oostenexpert van NRC Carolien Roelants legt uit waar dat in zit:

“Er is een routekaart voor hoe het verder moet. Het verschil met 2011, na Mubarak, is dat het leger nu niet zelf de macht in handen neemt. Er moet een technocratische interim-regering komen en ik mag aannemen dat er een geamendeerde grondwet wordt opgesteld.”

“Destijds was de volgorde verkeerd: eerst presidents- en parlementsverkiezingen, dan een grondwet. Morsi kon zo zijn stempel op de grondwet drukken. Dit keer gaat het andersom: eerst een nieuwe grondwet, dan verkiezingen.”

De verklaring van el-Sisi werd op het bomvolle Tahrirplein met gejuich ontvangen. Na de legerleider sprak de gezaghebbende imam van de Al-Azhar-moskee, die zijn steun uitsprak voor het ingrijpen van het leger. De kerkvader van de kopten deed hetzelfde.

President Mohammed Morsi is volgens zijn assistent naar een ‘onbekende locatie gebracht’.

Gevechten in Alexandrië na verklaring al-Sisi

In Alexandrië raakten voor- en tegenstanders van Morsi vanavond slaags met elkaar. Volgens getuigen, aangehaald door persbureau Reuters, waren geweerschoten te horen en vlogen er stenen door de lucht. Ook in Kairo reageerden aanhangers van de president vanavond woedend op de mededeling van de legerchef.

Sinds de coup zijn er zeker veertien doden gevallen bij de gevechten in Egypte, melden staatsmedia en -autoriteiten. Meer dan 340 mensen raakten gewond. Ook zijn er kantoren van Morsi’s partij geplunderd en in brand gestoken, volgens staatspersbureau MENA.

Staatsmedia op zwart, topman Moslimbroederschap gearresteerd

Na de coup nam het leger de controle over de staatsmedia. Alle omroepen die beheerd werden door de Moslimbroederschap werden op zwart gezet. Ook werd het hoofd van de politieke vleugel van de partij, Saad el-Katatni, gearresteerd, schrijft Reuters. Een van zijn plaatsvervangers, Rashad Bayoumi, werd ook gearresteerd. De arrestatie had volgens het persbureau te maken met een ontsnapping uit de gevangenis tijdens de revolutie van 2011 tegen toenmalig leider Hosni Mubarak.

‘Deze coup wordt afgekeurd door alle vrije mensen in het land’

Morsi heeft via Twitter een eerste reactie gegeven op wat hij een “coup, die door alle vrije mensen in het land wordt afgekeurd” noemt:

Twitter avatar EgyPresidency Egyptian Presidency Pres. Morsy: Measures announced by Armed Forces leadership represent a full coup categorically rejected by all the free men of our nation
Twitter avatar EgyPresidency Egyptian Presidency Pres. Morsy: Armed Forces announcement is rejected by all free men who struggled for a civil democratic Egypt.

Hij roept inwoners op de wet en grondwet te gehoorzamen en de coup niet te accepteren:

Twitter avatar EgyPresidency Egyptian Presidency Pres. Morsy urges civilians and military members to uphold the law & the Constitution not to accept that coup which turns #Egypt backwards
Twitter avatar EgyPresidency Egyptian Presidency Pres. Morsy urges everyone to adhere to peacefulness and avoid shedding blood of fellow countrymen.

‘Regering-Morsi was niet goed voor Egypte’

Hoewel moeilijk te zeggen is of dit goed is voor Egypte, is wél te zeggen dat de regering-Morsi dat in elk geval niet was - zegt Roelants:

“Morsi’s bewind heeft weinig opgeleverd en dat uitte zich nu miljoenen Egyptenaren de straat op gingen. Je kunt zien dat zich onder de betogers veel vroegere kiezers van Morsi bevinden. Tamarod, een organisatie van jonge activisten, probeerde meer handtekeningen binnen te halen tegen Morsi dan er destijds stemmen vóór hem waren. Dat lukte.”

“Het refrein van Morsi was steeds: maar ik ben democratisch gekozen. De oppositie vond dat onzin, omdat hij de democratie sinds zijn aftreden langzaam afbrokkelde - als er ooit al democratie was. Hij heeft eigenlijk vooral macht verzameld - daar stak hij meer energie in dan in een goed beleid en democratische hervorming.”

“De enige revolutie die sinds Mubarak heeft plaatsgevonden, is dat het volk niet meer bang is om de straat op te gaan. Op alle andere vlakken is het land er niet op vooruitgegaan.”

Volgens Gert Langendonck, onze correspondent in Egypte, is het ‘niet heel waarschijnlijk’ dat er nu snel stabiliteit komt. Dat schrijft hij in de nrc.next van morgenochtend:

“Een Moslimbroederschap dat beroofd is van zijn democratische verkiezingsoverwinning zal de komende tijd nog voor veel problemen zorgen.”

Betogers zijn ‘gewone Egyptenaren, moslims en christenen’

Langendonck sprak vanavond met enkele betogers die naar het Qubba-paleis waren gekomen. Over de mensen daar schrijft hij:

“‘President Morsi heeft niet naar het volk willen luisteren; het leger heeft dat wel gedaan,’ zegt een vader die met zijn gezin naar het Qubba-paleis is gekomen. De mensen hier zijn niet de hogere of middenklasse die bij het Ittihadiya-paleis zo sterk vertegenwoordigd waren, en die de Moslimbroederschap nooit hebben gelust. Dit zijn gewone Egyptenaren, moslims en christenen, die weinig ophebben met wat dit betekent voor het democratisch experiment in Egypte, wel met brood op de plank brengen.”

Morsi werd slechts één jaar geleden president

Morsi werd een jaar geleden met bijna 52 procent van de stemmen gekozen tot president. In de afgelopen twaalf maanden maakte hij zich echter steeds minder populair. Hij beloofde tijdens zijn campagne vijf grote problemen aan te pakken (de groeiende onveiligheid, de verkeersopstoppingen, brandstoftekorten, de broodschaarste en de gebrekkige vuilophaal), maar daar is een jaar later nog niets van te zien.

In november regelde hij met een constitutioneel decreet dat zijn wetten, decreten en besluiten niet meer konden worden aangevochten bij de rechter. Zo kreeg hij de omstreden, fundamentalistisch getinte nieuwe grondwet aangenomen zonder dat de oppositiegroepen er iets over te zeggen kreeg. Volgens zijn tegenstanders werd hij daarmee een nieuwe dictator. Dat hij zijn beslissing later terugdraaide, hielp niet. De afgelopen dagen keerde ook het leger zich tegen hem, met zijn afzetting van vanavond als resultaat.

Lees ook ons artikel van vanmiddag: dit zijn de vijf redenen waarom Morsi in de problemen zit