Is hun leven nu complexer?

Hoewel het aantal mensen met een verstandelijke handicap niet toeneemt, stijgt wel hun vraag naar zorg. Het SCP onderzocht waarom.

Steeds meer verstandelijk gehandicapten met een relatief hoog IQ (zwakbegaafden) doen een beroep op zorg. Dat blijkt uit een vandaag verschenen rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Vooral daardoor wordt de zorg voor verstandelijk gehandicapten almaar duurder.

Die kosten stijgen jaarlijks met ruim zes procent, in de leeftijdscategorie 18-22 jaar zelfs met 13 procent. Het totaal aantal Nederlanders met een verstandelijke handicap is al jaren stabiel.

1Hoeveel zwakbegaafden zijn er in Nederland en hoeveel van hen krijgen zorg?

Ruim twee miljoen Nederlanders hebben een IQ tussen 70 en 85, de definitie van ‘zwakbegaafd’. Als zij sociale, gedrags- of leerproblemen ontwikkelen, hebben ze recht op zorg vanuit de Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ). In 2011 kregen bijna 37.000 zwakbegaafden enige vorm van zorg.

2Hoeveel kost de zorg voor verstandelijk gehandicapten in totaal?

De totale kosten voor deze zorg bedragen een kwart van alle uitgaven voor de AWBZ. In 2011 ging het om ruim 6,8 miljard euro. Meer dan de helft van dit bedrag ging naar mensen met een IQ boven de 50. Behalve zwakbegaafden zijn dit ook ‘licht verstandelijk gehandicapten’, met een IQ tussen de 50 en 70.

3Hoe snel nemen deze kosten toe?

Het aantal zwakbegaafde ‘zorgvragers’ steeg tussen 2007 en 2011 met 15 procent per jaar, ruim twee keer zo snel als het aantal licht verstandelijk gehandicapte zorgvragers. De kosten per persoon stegen voor beide groepen jaarlijks met ongeveer 3 procent. Het aantal ernstig verstandelijk gehandicapte zorgvragers (IQ lager dan 50) bleef nagenoeg gelijk. In deze groep stegen de kosten per persoon ook minder snel, met gemiddeld twee procent per jaar.

4Hoe is de stijging te verklaren?

De onderzoekers zien geen eenduidige verklaring. Bij jongeren hangt de stijging mogelijk samen met gemeenten die jarenlang veel bijstandsgerechtigden doorstuurden naar de Wajong, de rijksuitkering voor jonggehandicapten. Fraude met ‘persoonsgebonden budgetten’ kan een rol hebben gespeeld. Maar de onderzoekers sluiten ook niet uit dat mensen meer hulp nodig hebben door de „ingewikkelder wordende maatschappij”.

5Is de zorg voor zwakbegaafden in alle gevallen noodzakelijk?

Dat heeft het SCP niet onderzocht. Wel wijzen de onderzoekers erop dat die hulp een preventief effect kan hebben op de criminaliteit, wat niet via onderzoek valt aan te tonen. Reclassering, politie, officieren van justitie en kinderrechters schatten het aandeel zwakbegaafden onder criminele jongeren op 30 tot 50 procent. „Het is niet ondenkbaar dat (vroeg)tijdige hulp voor deze groep hun de steun en vaardigheden geeft die nodig is om (later) tot andere keuzes te komen”, aldus de onderzoekers.