De ambivalentie achter het succes van ‘Fifty Shades’

Ad Verbrugge/ Foto Vincent Mentzel

Het succes van E.L. James’ Vijftig tinten-reeks toont volgens filosoof Ad Verbrugge zowel ons verlangen naar overgave als naar discipline. En die ‘gedeelde vorm’ is essentieel voor een gezonde maatschappij.

Dit betoogt Verbrugge in zijn nieuwe boek Staat van verwarring, dat een decennium na zijn filosofische bestseller Tijd van onbehagen is verschenen. Het ontsproot uit noodzaak, vertelt de Zeeuwse filosoof in een interview met Marc Chavannes in NRC Boeken.

Verbrugge was in december vorig jaar druk bezig met het schrijven aan een boek over cultuur en economie toen steeds meer vragen over de liefde zich aan hem opdrongen. Verbrugge sliep gedurende twee maanden slechts vier uur per nacht, dronk en rookte niet, en kwam met een boek waarin hij zich afvraagt hoe onze behoefte aan individuele vrijheid zich verhoudt tot onze behoefte aan verbondenheid. Die ambivalente behoefte komt nadrukkelijk naar voren in de erotische romans uit de Fifty Shades-reeks. Verbrugge:

‘Kennelijk spreekt het mensen aan, vrouwen vinden het prikkelend, maar die aantrekkelijkheid is ambivalent. Enerzijds lijkt het boek de vluchtigheid en afstandelijkheid van onze virtuele consumptiecultuur te overwinnen. Juist in de nadruk op exclusieve verbondenheid die tot stand komt via het lichaam. Anderzijds lijkt het nu juist uitdrukking van die consumptiecultuur te zijn omdat het zo sterk op luxe, genot en gemak gericht is.’

Verbrugge zegt de aantrekkingskracht van die reeks te interpreteren als een ‘verlangen naar heling in onze gespleten verhouding tot het lichaam en de ontbonden gemeenschap in onze virtuele consumptiecultuur’.

‘Het blijkt dat binnen deze erotische verhouding discipline, concentratie, aandacht, tact van vitaal belang zijn. Natuurlijk ook voor het vrije, creatieve samenstel. Dus die gedeelde vormentaal, die discipline, concentratie, dat heeft allemaal te maken met het idee van een organisatie of gemeenschap die in vorm is, zoals een voetbalteam dat in vorm is.’