Vier simpele recepten voor betere en goedkopere zorg

Praktijkinzichten en wetenschappelijk onderzoek tonen aan dat de zorg goedkoper en beter kan, vinden Ab Klink en Eelco Damen.

De Tweede en Eerste Kamer gaan ongetwijfeld opnieuw forse ingrepen in de langdurige zorg bespreken. Het Kabinet wil de zorg ‘teruggeven’ aan de burger. Die benadering alleen is niet genoeg en bezuinigen zijn al snel verschraling. Praktijkinzichten met wetenschappelijk onderzoek tonen aan dat het anders kan. Hierbij vier recepten om kosten te besparen door te verbeteren.

1 Pak eenzaamheid aan

Eenzaamheid is minstens zo’n groot gezondheidsrisico als roken, drinken en zwaarlijvigheid en drijft mensen naar de zorg. De kans op dementie neemt dan met meer dan 60 procent toe. Maar eenzaamheid werkt ook subtieler. De lichamelijke ongemakken die met ouderdom gepaard gaan, resulteren eerder in doktersbezoeken en behandelingen.

Bereid ouderen voor op eenzaamheid door te helpen met het verlies van een partner, door gezamenlijke activiteiten te organiseren en en door hen in contact te brengen met anderen. Eenzaamheidsbestrijding leidt aantoonbaar tot minder vallen, minder gebruik van medicatie, minder ziekenhuis- en doktersbezoek, en tot substantieel lagere zorgkosten.

2Investeer in mantelzorger en vrijwilliger

Uit onderzoek van de Vrije Universiteit blijkt dat veel ouderen gelukkig kunnen rekenen op hulp van kinderen, overige familie, vrienden of buren. Het kabinet wil nu dat deze mensen ook de handen uit de mouwen steken op het moment dat er behoefte aan professionele zorg ontstaat. Maar: als de gezondheid verslechtert, wordt er toch op formele hulp gerekend en springt het netwerk nog maar beperkt in.

Vrijwilligers hebben vaak een te grote afstand tot de kwetsbare ouderen. Wel kunnen zij op hun beurt de mantelzorger ondersteunen met boodschappen doen, huishoudelijke hulp etc. Een goede combinatie van zelfzorg, mantelzorg en vrijwilligerswerk is nodig. Mantelzorgers voorbereiden op de taken die op hen afkomen, door bijvoorbeeld training te geven in het omgaan met chronische klachten, kan helpen. Er is veel ervaringsdeskundigheid bij mensen die niet bij elkaar wordt gebracht, met overbelasting van de mantelzorger als gevolg.

3Zet in op preventie bij ouderen

Ook wijkteams kunnen zich inzetten voor het behoud van gezondheid en lichamelijke functies bij kwetsbare ouderen. Wij denken aan valpreventie, post-operatieve begeleiding en het signaleren van verkeerd medicijngebruik. In de wijk kunnen goede afspraken worden gemaakt over waar van de thuiszorg een signalerende rol wordt verwacht en waar een uitvoerende rol.

4Betalen voor samenwerken en samen verbeteren

Vier op de vijf 80-plussers heeft twee of meer chronische ziektes, ongeveer de helft van de 75-plussers gebruikt meer dan vier verschillende soorten medicatie en een derde van de ouderen is eenzaam. Hierdoor hebben ouderen vaak te maken met verschillende hulpverleners. Iedereen onderkent het belang van samenwerking, maar hulpverleners willen dat vaak weer op eigen voorwaarden vorm geven. Dat moet veranderen door de verpleging en verzorging beter te verbinden met welzijn en curatieve zorg, bijvoorbeeld onder regie van de huisarts.

Het vermijden van zorg die niet noodzakelijk is en het ontwikkelen van nieuwe ‘zorgproducten’ voor de andere recepten vereist samenwerking en duidelijke actieprogamma’s, maar ook de openheid om deze continu te willen verbeteren.

Geld op een hoop gooien creëert geen helderheid over de vraag of investeringen de moeite waard zijn. De zogenaamde regiobekostiging loopt dit risico. Bovendien weten verzekeraars en de zorgkantoren (AWBZ) niet waar ze nu eigenlijk geld voor neerleggen.

In Amsterdam zoeken de gemeente en partijen in de zorg, het welzijn en de huisvesting naar mogelijkheden om de ouderenzorg volgens bovenstaande receptuur op wijkniveau in de praktijk te brengen. Landelijk kan op deze manier het leven van honderdduizenden mensen aangenamer en draaglijker worden gemaakt.

Deze vier recepten leveren besparingen op van 1 tot 2 miljard euro per jaar door lagere overhead (200 tot 400 miljoen euro), een hogere effectiviteit en efficiëntie in de thuiszorg (200 tot 400 miljoen euro), uitstel van opnames in tehuizen (400 tot 800 miljoen euro) en minder huisartsenbezoek en ziekenhuisopnames (200 tot 400 miljoen euro). Tegelijkertijd met een agenda voor curatieve zorg die de onnodige zorg moet terugdringen, kan voor de hele zorg een agenda worden gemaakt voor de lange termijn en voor nieuwe bezuinigingen.

Eelco Damen, voorzitter raad van bestuur Cordaan, Amsterdam. Ab Klink, is voormalig minister VWS en werkt nu bij Booz & Company.