Uit de hand gelopen gespioneer

De goede betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Europa hebben ernstige schade opgelopen door de jongste onthullingen over de activiteiten van de Amerikaanse inlichtingendienst NSA. Dit doet denken aan wat vijanden in de Koude Oorlog tegen elkaar deden, verwoordde de Duitse minister van Justitie de brede verontwaardiging over de Amerikaanse afluister- en spionagepraktijken. Alleen zijn de VS en Europa geen vijanden, maar elkaars belangrijkste bondgenoten.

Een vertrouwensbreuk is onvermijdelijk als waar is wat Der Spiegel en The Guardian dit weekeinde berichtten: de Amerikanen hebben in diplomatieke posten van de Europese Unie afluisterapparatuur geplaatst en computersystemen geïnfiltreerd. Gevoegd bij de enorme hoeveelheden e-mail-, sms- en telefoonverkeer die de Amerikanen in de gaten houden, rijst hieruit het beeld op van een volstrekt uit de hand gelopen spionagedrift.

Het is geen nieuws dat landen elkaar niet alleen op openlijke, maar ook slinkse manieren in de gaten houden. Ook bevriende landen doen dat. Wel nieuw is de omvang en brutaliteit van de operatie die nu aan het licht komt. Zelfs in het hoofdkwartier van de Europese Raad zou worden afgeluisterd.

Als de technische middelen beschikbaar zijn, worden ze ook ingezet, schreef een Duitse krant gisteren. Het valt te vrezen dat het zo werkt in het Amerikaanse complex van inlichtingendiensten en hightechbedrijven, de moderne variant van het militair-industrieel complex. Maar dat wil niet zeggen dat de politiek, lees president Obama, er geen grenzen aan kan stellen.

Extra pijnlijk is dat Obama de Amerikaanse verzamelwoede van telefoon- en internetgegevens onlangs nog rechtvaardigde met het argument dat dit alles was bedoeld om terrorisme te voorkomen. Dat blijkt nu een gelegenheidsargument, op zijn best de halve waarheid. Het is toch moeilijk voorstelbaar dat het afluisteren van diplomaten van de Europese Unie veel terreuraanslagen voorkomt.

De affaire werpt een schaduw over de onderhandelingen voor een trans-Atlantisch handelsakkoord die op het punt staan te beginnen. Terecht heeft EU-commissaris voor Justitie Reding uitgesloten dat die gesprekken kunnen beginnen, zolang de Europese onderhandelaars zich niet onbespied weten in hun eigen kantoren.

Voormalig NSA-directeur Hayden relativeerde de woede van de Europeanen dit weekeinde met de opmerking dat ze eerst maar eens moeten kijken wat hun eigen regeringen op dit vlak doen. Daarover is informatie inderdaad gewenst. Maar allereerst moeten de VS nu opheldering geven en voorkomen dat de vertrouwensbreuk met Europa erger wordt.