Oude extremist als verzoener

Hassan Aweys, historische voorman van een streng-islamitisch Somalië, is weg bij terreurgroep Al-Shabaab. Nu kan hij zich opwerpen als verzoener.

Hassan Aweys in 2009. Foto AFP

Hassan Dahir Aweys, boegbeeld van het islamitisch fundamentalisme in Somalië, heeft de terreurgroep Al-Shabaab verlaten en is in handen van de overheid. Hij ontvluchtte vorige week Al-Shabaab-gebied. In de hoofdstad Mogadishu zou hij overleggen met de regering, maar hij werd gearresteerd.

Aweys is de veteraan van de strijd voor een streng-islamitisch Somalië. Een akkoord tussen hem en de regering zou een stap naar vrede zijn. De vermoedelijk in 1935 geboren Aweys werd gedecoreerd voor zijn heldhaftige daden in de oorlog van 1977 tussen Somalië en Ethiopië. Hij wordt verguisd door liberale Somaliërs en door de Verenigde Staten en de Verenigde Naties, die hem wegens vermeende terroristische activiteit op een sanctielijst zetten. Volgens de VS was Aweys betrokken bij de voorbereidingen op de aanslag op de Amerikaanse ambassade in 1998 in de Keniaanse hoofdstad Nairobi.

In de jaren negentig leidde hij de islamitische verzetsbeweging al-Ittihad, die in delen van Somalië religieus bestuurde staatjes opzette. De groep werd door een Ethiopische invasiemacht verslagen. Daarop vestigde Aweys zich als islamitische geleerde en leider van de invloedrijke clan Ayr in Mogadishu, waar hij de Unie van Islamitische Rechtbanken (UIC) hielp oprichten.

Strijders van de UIC vormden in die tijd Al-Shabaab en versloegen in 2006 de gehate krijgsheren in de hoofdstad. Ze waren enkele maanden aan de macht. Een Ethiopische invasie verdreef hen. Aweys week uit naar Eritrea. Met hulp van het Eritrese regime keerde hij in 2009 terug naar Somalië en vormde Hisbul, een militie als alternatief voor het extremistische Al-Shabaab.

Hisbul ging wel een samenwerkingsverband aan met het grotere Al-Shaabab, dat een jaar later zijn beweging opschrokte. Hoewel hij zelf als extremist bekendstaat, kon hij het nooit vinden met leiding van Al-Shabaab. Hij verzette zich tegen de samenwerking met buitenlandse jihadstrijders van onder andere Al-Qaeda. Die ruzie heeft inmiddels heel Al-Shabaab in haar greep.

Aweys heeft altijd neergekeken op Al-Shabaabs leider Ahmed Abdi Godan en naar verluidt is het al eerder tot gevechten gekomen. De beweging verloor twee jaar geleden de controle over Mogadishu en opereert nu vanuit het platteland van Midden-Somalië. De afgelopen dagen is er felle strijd geleverd tussen eenheden van Al-Shabaab met als geschilpunt de samenwerking met Al-Qaeda. Daarbij zouden tenminste twee hoge commandanten van Al-Shabaab zijn omgekomen: Ibrahim Jama Mead (alias ‘de Afghaan’) en Abdul Hamid Hashi Olhayi.

De dodelijke ruzies binnen Al-Shabaab geven Aweys en Somalië nieuwe kansen. In Mogadishu is Aweys na alle omzwervingen terug bij het begin van zijn ambities: een puriteins islamitisch regime met hem als president. De conservatieve islam heeft in de verwoestende oorlog sinds 1991 aan aanhang gewonnen en Aweys is redelijk ongeschonden uit de strijd gekomen. De breuk met het gehate Al-Shabaab maakt hem weer geloofwaardig. De bejaarde Aweys kan zich nu opwerpen als de grote verzoener.