Niet alles is goud in Duitsland

Premier Rutte spreekt morgen bondskanselier Merkel. Ook Duitsland kampt inmiddels met onrust en conflicten met de vakbond.

Jaloers. Zo kijken veel Europese landen naar het zo stabiele Duitsland, dat zich als enige in Europa bijna fluitend door de crisis leek te slaan. Maar aan de randjes van de grootste economie van Europa krijgt de Duitse regering nu ook te maken met politieke onrust, conflicten met vakbonden en stakingen. Premier Mark Rutte en minister Lodewijk Asscher (Werkgelegenheid, PvdA) spreken morgen in Berlijn met bondskanselier Angela Merkel, die hen uitnodigde voor een bijeenkomst over jeugdwerkloosheid. Aan gespreksstof geen gebrek.

De Duitse vakbond Verdi organiseerde de afgelopen weken vier keer stakingen bij twee vestigingen van het Amerikaanse online warenhuis Amazon in Duitsland. De grootste, vorige week, duurde twee dagen. Volgens de vakbond staakten in totaal 1.300 werknemers. Amazon houdt het op in totaal 850 stakers in twee vestigingen, in Bad Herschfeld in Hessen en in Leipzig in Saksen.

De vakbond spreekt van ‘loondumping’. Tegen het Handelsblatt zei vakbondsvoorzitter Frank Bsirske: „Wat niet past, zijn methodes uit het Wilde Westen. zoals in Texas. We zijn hier niet in Texas!”

De arbeidsonrust bij Amazon, de grootste webwinkel ter wereld, is de laatste van een reeks signalen die erop duiden dat het rommelt aan de onderkant van de ogenschijnlijk zo succesvolle Duitse economie. Critici wijzen op doorgeslagen flexibilisering en outsourcing. En deze week werd het thema loondumping opnieuw onder de aandacht gebracht met een ARD-documentaire over de armzalige arbeidsomstandigheden van contractarbeiders uit Oost-Europa in de vleesindustrie. Werknemers die voor een paar euro per uur werken, en die veelal op elkaar gepakt in kleine ruimtes leven, geïsoleerd van de buitenwereld. Dat is niet alleen om kosten te besparen, maar ook om het schandaal aan de ogen van de openbaarheid te onttrekken. Dat schrijft althans de Frankfurter Allgemeine Zeitung naar aanleiding van het veelbekeken praatprogramma Günther Jauch. Dat ging zondagavond over het thema: ‘Loonslaven en uitbuiters, verworden wij tot een lagelonenland?’

Handelsblatt komt met een lijstje bedrijven die het afgelopen jaar in opspraak raakten wegens belabberde arbeidsomstandigheden en lage lonen. Zo liep het imago van Amazon in februari al een deuk op na een ARD-documentaire waaruit bleek dat rechts-extreme medewerkers van het beveiligingbedrijf Hess, door Amazon ingehuurd, de tijdelijke medewerkers uit Portugal en Spanje intimideerden. Andere bedrijven die beschuldigd worden van loondumping zijn BMW, Zalando, paketverzendmaatschappij GLS, Daimler, en Deutsche Post/DHL.

Het arbeidsconflict bij Amazon draait om een verschil van mening over de vraag welke CAO van toepassing is op het werk in de grote verdeelcentra van Amazon. De vakbond eist toepassing van loonafspraken voor de detailhandel, met een minimum uurloon van 12 euro. Amazon betaalt 9,30 euro, conform de CAO voor de logistiekbranche.

Maar uiteindelijk gaat het hier, zo schreef de Wall Street Journal Deutschland, om de vraag of de Amerikaanse manier van zakendoen mogelijk is binnen de Duitse of continentaal Europese bedrijfscultuur. Gewezen wordt op het mislukken van Wal-mart in Duitsland, onder meer omdat Duitse werknemers het vertikten voortdurend naar klanten te glimlachen, zoals het bedrijf verplicht stelt.

Voor Amazon staan nu forse belangen op het spel. Duitsland, waar het bedrijf vijftien jaar geleden de eerste vestiging opende, is inmiddels na de VS de belangrijkste markt voor het online warenhuis. Er werken 9.000 mensen; de omzet in Duitsland afgelopen jaar was 6,65 miljard euro.

Voor Amazon ongunstig is het veranderde klimaat in Duitsland, in ieder geval nu voor de verkiezingen, in de richting van versterking van de positie van werknemers. Zo is de introductie van een wettelijk minimumloon door de oppositiepartijen SPD en Bündis90/die Grünen op de agenda gezet. En ook de Christendemocraten van bondskanselier Angela Merkel hebben een vorm van minimumloon (zij het niet vastgelegd in de wet) op hun regeerprogram gezet. Zeer tot ongenoegen van de liberale FDP, maar die partij heeft voorlopig de handen vol om boven de kiesdrempel van 5 procent uit te komen.

Opmerkelijk: de Amerikaanse firma „ziet zo weinig punten van overeenstemming” dat er niet wordt onderhandeld met de vakbond. Verdi lijkt na de staking van afgelopen week nu bezig met het mobiliseren van werknemers in de overige Duitse vestigingen. Aangezien de vakanties nu beginnen in Duitsland, belooft het een hete nazomer te worden in de weken voorafgaand aan de Bondsdagverkiezingen op 22 september.