Kabinet alleen door na klappen overleg

Oppositiepartijen GroenLinks en D66 en het kabinet verwijten elkaar dat de onderhandelingen over investeringen in onderwijs zijn mislukt.

Den Haag. - Eventjes was er hoop. Kabinet, D66 en GroenLinks lieten dit weekend weten „optimistisch” te zijn over een mogelijk deelakkoord op de begroting van volgend jaar. In ruil voor extra investeringen in onderwijs zouden de twee oppositiepartijen het kabinet willen steunen bij de versobering van ‘kindregelingen’ en de invoering van het sociaal leenstelsel voor studenten – twee belangrijke doelen uit het regeerakkoord.

Maar na twee uur praten op het ministerie van Financiën kwamen Alexander Pechtold (D66) en Bram van Ojik (GroenLinks) gisteravond naar buiten met een boodschap die aan duidelijkheid weinig te wensen overliet: de onderhandelingen zijn mislukt.

Waar ging het mis? De lezingen van coalitie en oppositie lopen uiteen. Volgens bronnen bij het kabinet waren de ministers Dijsselbloem (Financiën, PvdA) en Bussemaker (Onderwijs, PvdA) bereid tot „substantiële” extra investeringen in het onderwijs, die zouden oplopen tot een half miljard. Ook zou het kabinet een mogelijke bevriezing van de lerarensalarissen willen compenseren, waarmee die maatregel de facto van tafel zou zijn.

Maar volgens de oppositie bevatten de staatjes die Dijsselbloem en Bussemaker gisteravond op tafel legden alleen „optische” investeringen: het extra geld werd uitsluitend uit meevallers uit de onderwijsbegroting gehaald die nog onzeker zijn. „Qua financiële onderbouwing was het te veel een kwestie van ‘vestzak-broekzak’”, zegt Van Ojik. Voor GroenLinks speelde ook mee dat het kabinet niet bereid bleek te praten over vergroeningsmaatregelen, zolang er met de sociale partners en maatschappelijke organisaties wordt onderhandeld over een energieakkoord.

Met het klappen van deze onderhandelingen lijkt een laatste kans voor Rutte II op steun van de oppositie te zijn verkeken. De betrokkenen lieten gisteren netjes weten dat er in augustus opnieuw gepraat gaat worden, maar heel realistisch is dat niet. De coalitie zal nu eerst moeten komen met het extra bezuinigingspakket van 6 miljard euro dat nodig is om te voldoen aan Europese begrotingsafspraken. Dat pakket zal, naar alle waarschijnlijkheid, geen investeringen in onderwijs bevatten – eerder bezuinigingen. En dat zal een reden zijn voor D66 en GroenLinks om überhaupt niet aan tafel te gaan zitten. „Als er bezuinigd wordt op onderwijs, zijn ze ons kwijt als bondgenoot”, zegt Bram van Ojik.

Intussen lijkt de irritatie tussen het kabinet en de twee oppositiepartijen te groeien. D66 en GroenLinks verwijten het kabinet een gebrek aan flexibiliteit. „Het beginbod was meteen ook het eindbod”, zo klinkt het.

Omgekeerd heerst bij de bewindslieden van Rutte II verwondering over de opstelling van de twee ‘redelijke’ middenpartijen: willen ze überhaupt wel een akkoord sluiten, of komen ze alleen maar praten voor de show? Met name de D66-eisen op het gebied van onderwijs leiden tot ergernis: D66-leider Pechtold zou als een „Rupsje Nooitgenoeg” alleen maar erop uit zijn een grote som geld binnen te halen, zonder dat hij concreet wil praten over hoe dat geld besteed zou moeten worden.

Naar verluidt waren Dijsselbloem en Bussemaker gisteravond tamelijk teleurgesteld toen Pechtold en Van Ojik na afloop aan de media verklaarden dat het overleg was mislukt. Ze dachten te hebben afgesproken dat het gesprek „constructief” was geweest en dat er in augustus verder onderhandeld zou worden.

Het lijkt er steeds meer op dat het kabinet – deels uit financiële nood, deels uit overtuiging – de akkoorden wil laten voor wat ze zijn en aanstuurt op een confrontatie met de Tweede en Eerste Kamer in het najaar. Maar de kans dat het kabinet die clash gaat winnen, lijkt er na gisteravond niet groter op geworden.