Column

Grimbergens grimas

Cees Grimbergen moet even rennen na pensioenellende.

Een twintiger bevrijdt kinderen en ouderen door ze op de rug te nemen, hier en in verre streken. En dan de tekst, vol in beeld: „Er blijven altijd mensen nodig die opkomen voor andere mensen”.

Een waarheid als een koe. Tegelijk is het een intrigerende zin, ongewoon ambivalent voor een wervende slogan in een mooi gedraaid rekruteringsfilmpje van Defensie. Want suggereert het niet dat alleen Defensie de altruïstische mens nog nodig heeft – en levert? Ofwel: in een geïndividualiseerde samenleving is „opkomen voor anderen” uitbesteed aan de krijgsmacht. De rest van ons kan er onbekommerd op los leven.

Met uitzondering van Cees Grimbergen. In de MAX-documentaire Zwarte zwanen gooit hij als interviewer zoveel bekommernis op één hoop dat je zou hopen dat militairen het monopolie krijgen. Uit naam van gepensioneerden en premiebetalers gaat hij langs pensioenbeleggers. Wat doen ze met de hen toevertrouwde miljarden? Goede vraag, zou je zeggen: volg het geld. Maar hoe interessant de mensen ook die de redactie voor hem wist op te trommelen, Grimbergen wil ze niet horen. Met potsierlijke armgebaren en de grimassen van een kleuterleider wacht hij antwoorden nooit af. Toch wil hij graag verontrusten, blijkt uit de lange voice-overs. Dat mislukt, omdat hij stevige beweringen vermengt met eigen onbegrip – waar hij vervolgens weer verontwaardigd over doet. Het enige dat overblijft is Grimbergen zelf: we zien hem zelfs joggend in beeld. Waarom? De materie werd hem te ingewikkeld, zegt hij zelf. „Ik moet eventjes rennen. Ik houd het anders niet vol.”

Ooit probeerden documentairemakers bijna geforceerd zichzelf weg te monteren; mooie tijd was dat. Deze dagen zien we de opkomst van de journalist als deskundige, de huis-Klavan. Jan Eikelboom laat zich interviewen over Egypte, journalist Willem Vissers over voetballer Eymar, en Ko Colijn over afluisterperikelen. Nee: Colijn is behalve journalist ook bijzonder hoogleraar. En dat is te merken: met kennis van zaken plaatst hij het nieuws in een heldere context. Kennis relativeert, anders dan de dooddoener die Xander Den Uyl, zoon-van, tegenover de verontwaardiging van Grimbergen stelt: „Het is een vreselijke wereld”. Klaar. Nu kan dat montage zijn. Niet Den Uyl, maar Grimbergen moest weer aan het woord.