Gen zoete smaak is belangrijk, ook voor sperma

Er ontstaat onvruchtbaarheid als op zaadcellen de zoetreceptor wordt geblokkeerd. Bekende stoffen met die werking zijn fibraten, die worden ingezet als cholesterolverlagers, én een groep van onkruidbestrijders die bekend staat als de fenoxylherbicides. Dat blijkt uit Amerikaanse onderzoek dat deze week is gepubliceerd in het tijdschrift PNAS (early edition).

De zoetreceptor is een eiwit dat in de membraan van cellen voorkomt. Hij is ontdekt in cellen op de tong, en speelt daar een rol bij het proeven van zoete stoffen zoals sacharose, het hoofdbestanddeel van kristalsuiker. De zoetreceptor is ook gevonden in cellen in de darmen, in de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier, in de hersenen en op spermacellen. De rol daar is minder duidelijk.

De Amerikaanse wetenschappers maakten muizen die twee genen missen. Het ene gen codeert voor een deel van de zoetreceptor (Tas1r3), het andere voor een eiwit in de cel dat signalen van die receptor doorgeeft. In plaats van deze twee genen kregen de muizen het menselijk gen voor Tas1r3. Ze konden suiker proeven. Verder waren ze gewoon vruchtbaar en konden ze nakomelingen krijgen.

Een deel van de muizen kreeg een maand een dieet met daarin clofibraat, een stof die de menselijke zoetreceptor blokkeert, maar niet die van muizen. Ze reageerden niet meer op zoete stoffen. In de bij- en teelballen van deze muizen waren opvallend veel abnormaal grote cellen en afstervende cellen. Van de zaadcellen bleek zich bijna eenvijfde niet goed te hebben ontwikkeld, twee keer zoveel als bij normale muizen. De slechte zaadcellen hadden omgebogen of amorfe kopjes.

Bij het maken van de transgene muizen ontstonden bij toeval ook twee mannelijke muizen die niet alleen de twee muizengenen misten, maar ook het menselijke gen. Bij hen was driekwart van de zaadcellen abnormaal. Qua gewicht en grootte waren deze muizen verder normaal.

Volgens de auteurs is de zoetreceptor een aangrijpingspunt voor nieuwe anticonceptie- en vruchtbaarheidsmiddelen voor de man.