Een beetje pijn lijden voor de mensenrechten

Een tatoeage laten zetten voor de mensenrechten, dat is het idee achter het project Human Rights Tattoo van kunstenaarscollectief Tilburg Cowboys: alle 6.773 letters uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens op net zoveel mensen.

Tatoeagedag bij Amnesty International, eerder deze maand in Amsterdam. Foto Olivier Middendorp

Glimmend van trots laten Joost de Herder (58) en Marian van Brakel (56) hun pas gezette tatoeage zien. Hij heeft een sierlijke ‘T’ en zij een ‘O’. Allebei op hun ringvinger, bij wijze van trouwring. Niet dat ze getrouwd zijn – ze hebben een geregistreerd partnerschap. „Dat wilden we bezegelen, maar we houden niet van ringen”, zegt De Herder, een grijzende man met krullen en een blauw overhemd.

Hun tatoeages zijn niet alleen een symbool van hun liefde, ze zijn tevens onderdeel van Human Rights Tattoo, een project van Festival Mundial en het kunstenaarscollectief Tilburg Cowboys.

Het doel is om de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens te tatoeëren: 6.773 letters op evenzoveel mensen. Ze zijn precies een jaar geleden begonnen en tot nu toe zijn er 801 letters gezet. Onlangs waren tatoeagedagen in het kantoor van Amnesty International in Amsterdam en tijdens het VPRO-radioprogramma 3voor12. Afgelopen weekend lieten 195 mensen zich tatoeëren op Festival Mundial in Tilburg.

De Herder hoorde over het project van zijn dochter, die mensenrechten heeft gestudeerd en in maart in Den Haag een letter liet tatoeëren. „We vonden het zo’n leuk project dat we besloten mee te doen”, vertelt hij. „We overwogen al een tatoeage te laten zetten als een soort trouwring. Op deze manier dragen we ook uit hoe belangrijk mensenrechten zijn.”

Dit is precies het doel, zegt kunstenaar Sander van Bussel, de bedenker van het project. Hij maakt deel uit van de Tilburg Cowboys, die bekend staan om hun sociale, multidisciplinaire kunstconcepten, zoals de Ruil-O-Rette op Lowlands. Festivalbezoekers konden T-shirts ruilen, schoon voor vies, hip voor cool. Ze werden ter plekke gewassen. „Ons werk draait om het verbinden van mensen”, zegt Van Bussel, een lange, kale man met een hippe bril en slangenleren cowboylaarzen.

De moord op de Keniaanse kunstenaar en activist Steven Nygah vorig jaar in Nairobi vormde de motivatie voor Human Rights Tattoo, vertelt Van Bussel als hij tussen het foto’s maken door even tijd heeft om te praten. Hij kende Nygah van Festival Mundial in Tilburg. „Steven kwam op voor mensen in de sloppenwijken en werd op klaarlichte dag doodgeschoten in Nairobi. Ik was geschokt toen ik het hoorde. Maar wat ik nog veel schokkender vond, was de onverschilligheid in Kenia. De moord was niet eens nieuws en de autoriteiten deden nauwelijks moeite de daders te pakken.”

Van Bussel wilde zijn woede over de moord op Nygah en de straffeloosheid in Kenia omzetten in iets positiefs. Maar wat? „Steven is vermoord omdat hij zich inzette voor de mensenrechten. Dus daar wilde ik iets mee. Meestal is ons werk luchtig en tijdelijk.

Maar dit project moest blijvend zijn. Zo kwam ik op tatoeages. Je zou ze kunnen zien als een amulet om je te beschermen tegen onrecht. Maar dat is te naïef. Ze zijn wel een manier om jezelf en anderen te herinneren aan het belang van mensenrechten en een aansporing daarvoor te vechten.”

Krachtig idee. Maar hoe krijg je 6.773 mensen van over de hele wereld zo gek daarvoor een stuk huid op te offeren? Ze mogen de letter niet zelf kiezen, alleen de plek en het lettertype. En niet alleen dat. Hoe vind je tatoeëerders die gratis een hele dag tatoeages willen zetten?

Dat eerste blijkt veel makkelijker dan Sander van Bussel ooit had durven dromen. Tot nu toe is de belangstelling overweldigend. De tatoeagedag van zondag begon om elf uur ’s ochtends en om half negen stond er al een rij op de Keizersgracht. Mensen uit binnen- en buitenland, jong en oud, keurig en stoer. Velen gingen zonder tatoeage terug naar huis, want de twee tatoeëerders konden in een dag maar zo’n vijftig letters zetten.

Lokale tatoeëerders vinden blijkt een lastiger verhaal – Van Bussel tatoeëert zelf niet („ik kan nog beter mijn handtekening zetten met een decoupeerzaag”). Verscheidene Amsterdamse tattooshops zijn benaderd, maar niemand kon. Ruud Wielinga (35) van Tattoo Eus uit Leiden wilde wel zijn vrije zondag opofferen voor de mensenrechten.

„Ik ben niet de beste goeddoener”, zegt Ruud Wielinga terwijl hij een ‘i’ op de enkel van een jongen tatoeëert. De jongen ligt op zijn zij, broekspijp opgerold, en bijt af en toe flink op zijn tanden. „Als je het nieuws kijkt of de krant openslaat, komt de heftigste shit voorbij”, zegt Wielinga – blonde snor en sik, petje achterstevoren, tatoeages in zijn nek en op zijn armen. „Maar daarna zap je gewoon verder. Met dit project draag ik mijn steentje bij aan het doorbreken van die onverschilligheid.”

Ruud Wielinga vertelt dat de eerste persoon die hij vandaag van een letter voorzag een 65 jaar oude man was. „Hij vertelde dat hij een tatoeage liet zetten voor zijn dochter, die onlangs naar Colombia was vertrokken om voor de [guerrillabeweging] FARC te gaan werken. Hij was erg bevlogen en stond achter haar, ik denk dat hij communist was.” Wanneer ze is aangekomen en wat ze precies gaat doen, wist Wielinga niet.

Zo heeft iedereen zijn eigen motivatie om mee te doen aan het project. Alle tatoeages worden gefotografeerd en op de website humanrightstattoo.org gezet. Als je een foto aanklikt, verschijnt de naam en de nationaliteit van de eigenaar, en de reden om mee te doen. Opvallend is hoeveel deelnemers uit het buitenland komen. Er zijn inmiddels 26 landen vertegenwoordigd.

Zondag zaten vier buitenlandse studentes uit Spanje, Frankrijk en Portugal aan een tafeltje te wachten totdat ze aan de beurt waren. Ondertussen bladerden ze door een stapel A4’tjes met lettertypes. Ze wisten nog niet welke het ging worden. „Dit is de beste reden om een tatoeage te zetten”, zegt Alice Martins (20) uit Portugal, die internationaal recht studeert in Den Haag. „Ik wil straks een baan waarbij ik strijd voor de mensenrechten.”

Alice Martins had over het project gehoord van vrienden uit Barcelona. Enkele weken geleden heeft Van Bussel daar namelijk ook een paar tatoeagedagen georganiseerd. Hij vertelt over een Spaans koppel dat net als Joost de Herder en Marian van Brakel een tatoeage op hun ringvingers wilde. „Toen ze bijna aan de beurt waren, wilden ze ineens weg. Ze zeiden niet waarom, heel vreemd. We probeerden ze tegen te houden, maar ze stonden erop. Toen ze terugkwamen, bleken ze snel getrouwd te zijn.”

Het zijn zulke verhalen waar Van Bussel het voor doet. Hij hoopt nog een paar tatoeagedagen in Kenia te kunnen organiseren, maar hij heeft geen budget. „Het zou geweldig zijn als we sponsors kunnen vinden, zodat we ook in de sloppenwijken van Nairobi mensen bewust kunnen maken van hun rechten.”