De afschaffing van Zwarte Piet

Zeker, het is wat vroeg om over Zwarte Piet te beginnen, maar ik heb een excuus. Gisteren werd de slavernij herdacht in het Oosterpark in Amsterdam. Op dat festival zou ook een fotohokje staan waar iedereen op de foto kon, verkleed als Zwarte Piet. Of beter: als Piet, zonder dat Zwarte. Het idee was: als nu eens iedereen Piet kon zijn, blank, geel, et cetera, dan was Piet niet langer racistisch. Piet2014 heette de actie, bedacht door de stichting Nederland Wordt Beter.

Sympathiek idee. Elegante oplossing ook, die ons eindelijk verlost van die – ja – foute folklore. Zwarte Piet wordt Piet, klaar. Maar het fotohokje kwam er niet, waarover zo meer.

Op een bankje sprak ik één van de bedenkers, de Ghanese Nederlander Jerry Afriyie. Het was nog rustig in het park, de kraampjes en podia leeg. Later zou het koningspaar komen, en minister Lodewijk Asscher, die geen excuses, wel „diepe spijt” zou aanbieden over het slavernijverleden (raar woord, trouwens, dat slavernijverleden; of bestaat er ook een ‘holocaustverleden’?)

Jerry droeg een T-shirt met de tekst ‘Noem me geen neger, ik heb een naam’. Hij zei dat ‘neger’ vroeger synoniem was voor ‘slaaf’. Neger betekent weliswaar letterlijk ‘zwart’, maar koffie noemen we niet neger. Hij vond dat Nederland nog veel kon leren over vroeger. „De Nederlander moet inburgeren in de slavernij.”

Op zijn elfde kwam hij hier. Belandde in een schakelklasje voor immigranten – zijn „speeddate met Nederland”. Hij leerde er liedjes als ‘Hoofd, schouders, knie en teen’. Leerde over Sinterklaas. Superleuk, vond hij eerst, tot hij ondervond dat Zwarte Piet ook scheldwoord was.

Twee jaar terug begon hij samen met Quinsy Gario de campagne ‘Zwarte Piet is Racistisch’. In 2011 waren ze samen even wereldnieuws toen ze werden opgepakt bij de intocht van Sinterklaas in Dordrecht. Later bedachten ze de racismevrije Piet.

Maar ze werkten niet langer samen. Quinsy neemt nu op Facebook afstand van het project. Hij is niet de enige criticus. Het regende er kritiek: dat het ongepast was om juist op de slavernijherdenking een pietenpak te dragen; dat er geen alternatieve Piet moest komen, maar überhaupt geen Piet.

Misschien was dit niet de plaats en de dag voor dat fotohokje, zegt Jerry. Daarom is het gecanceld. In plaats daarvan kwam er een ‘discussietafel’. Hij hoopt dat zijn twee kinderen later geen Zwarte Piet genoemd worden. Daar werkt hij het hele jaar door aan, samen met de andere vrijwilligers, zonder subsidie. Ze praten met pakpapierfabrikanten; banketbakkers; met het Sinterklaasjournaal. Een permanente campagne. In 2033 moet Zwarte Piet echt passé zijn. Dat is het streefjaar.

Het lijkt vroeg om nu over Zwarte Piet te beginnen, maar het is eigenlijk heel laat.

Arjen van Veelen schrijft op deze plek een wisselcolumn met Margriet Oostveen.