Bezorgd wacht Groningen op de klap die komt

Morgen bezoekt minister Kamp Noord-Groningen. Door de ‘gasbevingen’ smeult de onvrede en het wantrouwen onder veertigduizend bewoners.

Laat de volgende klap maar komen. Als de aarde weer gaat beven, hebben Fred Heithuis en zijn familie hun voorzorgsmaatregelen genomen. De bedden van de kinderen zijn verstevigd: ze slapen in eikenhouten veiligheidskooien. En een uit hout opgetrokken woninkje bij het bedrijf aan de overkant is ingericht als vluchthuis.

Op de vliering liggen matrassen, kleren, levensmiddelen, jerrycans drinkwater en rollen wc-papier. Beneden staan twee campinggasstellen, zaklantaarns, een transistorradio, noodverwarming, accu’s en een generator voor als de elektriciteit is uitgevallen. En kijk, bij de deur zijn voor elk gezinslid schoenen klaargezet, „voor het geval we op blote voeten ons huis moeten ontvluchten”.

Maar denk niet dat de familie nu rustig gaat slapen. Hun huis aan de pittoreske dijk in Oosternieland raakte zwaar gehavend na twee bevingen in februari. De schoorsteen is gescheurd, de fundering is op twaalf plekken gebroken en geen muur is onbeschadigd, wijst Fred Heithuis: „Daar, boven de deurpost. Eén tikje en boem.” Op een computerscherm achter hem houdt een seismograaf de bodembeweging in de gaten. „We zitten hier als ratten in de val”, zegt hij. „We hebben moeten omschakelen van leven naar overleven.”

De veertigduizend Groningers bovenop de gasbel bij Slochteren houden de adem in. Hun veiligheid is in het geding. Dat er een volgende klap komt, is zeker – maar waar, wanneer en hoe sterk is nog de vraag. Door de aardgaswinning in het Groningenveld daalt de bodem en beeft de aarde, steeds krachtiger en ook vaker: alleen dit jaar al 72 keer. Er is, waarschuwde het Staatstoezicht op de Mijnen in januari, een kans van één op veertien dat zich hier de komende twaalf maanden een aardbeving voordoet met een kracht tussen 4 en 5 op de schaal van Richter.

Het advies van de toezichthouder om minder aardgas te winnen, legde verantwoordelijk minister Henk Kamp echter naast zich neer. Voordat hij maatregelen neemt, wil hij eerst meer onderzoek doen. Alleen al vorig jaar leverde het Groningse gas de schatkist 11,5 miljard euro op.

Onder de gezagsgetrouwe Noord-Groningers smeult sindsdien onzekerheid, onvrede en wantrouwen. Behalve hun veiligheid raakt dit gedupeerden ook in de portemonnee. De huizenprijzen zijn gekelderd. Bedrijven heroverwegen hun investeringsplannen. Acht op de tien boeren die LTO Nederland ondervroeg, hebben scheuren in de mestkelder, kuilen in het maaiveld en problemen met onderliggende drainage. Wie wil er überhaupt nog in een aardbevingsgebied wonen? In opdracht van de provincie onderzoekt een commissie met PvdA-kopstuk Wim Meijer hoe voorkomen kan worden dat Noord-Groningen sociaal en economisch onderuitgaat.

Morgen bezoekt minister Kamp Loppersum om de Groningers bij te praten over zijn elf onderzoeken. Zo moet een quick scan in kaart brengen in hoeverre dijken, bruggen, riolering en andere ondergrondse leidingen gevaar lopen. Ook laat de minister de waardevermindering van huizen onderzoeken. Zo’n tweehonderd verontruste bewoners verenigd in de Stichting Waardedaling door Aardbevingen Groningen wachten daar niet op. Ze laten eigen onderzoek doen. Onder aanvoering van advocatenkantoor De Haan eisen ze dat de waardedaling wordt vergoed.

Wantrouwen is er vooral over de dubbelrol van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), de exploitant van het gasveld die jarenlang een verband tussen gasproductie en aardbevingen heeft ontkend. Vorig jaar verdiende de joint venture van Shell en ExxonMobil 1,4 miljard euro aan het gas bij Slochteren. Diezelfde NAM handelt tegelijkertijd de schade af – van de 7.590 meldingen zijn er tot nu toe 1.795 afgewikkeld. Een onafhankelijke ombudsman kijkt sinds april mee. Hij kreeg tot nu toe twintig klachten over de schadeafwikkeling. Twee gevallen van uitzonderlijke schade bij monumentale panden en kritiek op de trage en soms willekeurige werkwijze van taxateurs van wie de één oude scheuren wel meeneemt, een ander niet.

Met een charmeoffensief hoopt de NAM het vertrouwen van de bevolking terug te winnen. Directeur Bart van de Leemput gaat zelf op de koffie bij gedupeerden. Gepensioneerden van de NAM zijn weer aan de slag als ‘contactpersoon schadeafhandeling’. Er is 100 miljoen euro uitgetrokken om woningen en gebouwen preventief te verstevigen. En verder betaalt de NAM mee aan „het versterken van de leefbaarheid” in Noord-Groningen. Zo sponsort het bedrijf de zomerzeskamp in Zandeweer, hielp het zonnepanelen bekostigen voor het zwembad van Loppersum en betaalde het 10.000 euro voor ledlampen aan twee voetbalclubs in Bedum.

Fred Heithuis uit Oosternieland heeft de directeur van de NAM ook thuis gehad. Heithuis heeft hem verteld dat de schade herstellen„symptoombestrijding” is. „Bij een volgende beving zijn we hier weer de klos. Het blijft levensgevaarlijk.”

Nee, zegt Heithuis, als je gedupeerde burgers een perspectief wil bieden, koop dan liever hun huizen op. Uitgaand van het prijspeil in 2011 komt dat neer, zegt hij, op zo’n 32 miljard euro voor al het onroerend goed in het gebied. Wie weg wil, vertrekt. Wie blijft, krijgt een bankgarantie. En als een op de tien gedupeerden verhuizen wil, kost dat 3,2 miljard – „een schijntje tegenover alle aardgasbaten”. Heithuis: „Als ze ons morgen zo’n aanbod doen, zijn we hier weg. Alleen zo hebben we in dit gebied weer iets te kiezen.”