Wie worden de graaiers van dit decennium?

Nu zijn de rollen omgedraaid.Nu ageren vakbonden en werkgevers tégen de verlaging van de pensioenpremies voor werknemers en bedrijven. Zij bestieren samen de pensioenwereld.

Nu pleiten kabinet, politici én de toezichthoudende Nederlandsche Bank juist vóór premieverlaging. Goed voor het besteedbaar inkomen van consumenten. En gratis! Zonder loonsverhoging. En dan moeten ze dat extra geld snel uitgeven. Wel graag in Nederland en niet op een buitenlandse vakantie.

Nu pleiten vakbonden, die volgens (jongere) critici louter opkomen voor de belangen van hun (oudere) leden, voor een beter pensioen voor jongeren dan het kabinet van dertiger Asscher (Sociale Zaken) en de veertigers Rutte, Dijsselbloem en Weekers hen gunt.

Maar ja, wat is nieuw? Pensioenen zijn al decennia de ideale melkkoe. Graaien maar. Het mag alleen nooit zo heten.

Twee getallen illustreren de schoonheid van pensioen als miss Melkkoe. Jaarlijks moeten werknemers en bedrijven zo’n 30 miljard euro premies betalen. De vuistregel is tweederde voor de baas, eenderde voor werknemers. Minder premie betekent: meer koopkracht, meer winst, meer belastinginkomsten. In de pensioenpot zit ruim 1.000 miljard euro.

Kleine percentuele mutaties zijn, in euro’s gemeten, een lucratieve greep in de kas. Elk tijdperk schept zijn eigen graaiers.

In de nasleep van de economische depressie aan het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw zag minister Ruding (Financiën, CDA) gouden bergen. Hij bedacht de zogenoemde ‘brede herwaardering’, een wetsontwerp om overmatige reserves van pensioenfondsen af te romen. Dan zouden de fondsen zelf hun premies verlagen. Fijn voor de consumptie, fijn voor de groei. Overmatige reserves waren toen 10 procent van de toezeggingen. Dat is nu zeldzaam.

Vanaf het tweede deel van de jaren negentig deden de besturen van de pensioenfondsen wat Ruding in petto had, maar hem nooit lukte. Met de beurshausse (hoge rendementen) en een bloeiende economie (hoge winsten) in de rug verlaagden de pensioenbazen de premies. Soms tot nul. Soms gaven zij hun bedrijf zelfs geld terug. Werknemers blij, bedrijven blij, belastingdienst blij. Alleen machteloze gepensioneerden klaagden dat zij werden afgescheept met schamele prijscompensaties op hun pensioen. Politici negeerden de grepen in de pensioenkas.

En nu forceert het VVD-PvdA-kabinet wat CDA’er Ruding dertig jaar geleden niet lukte. De veertigers versoberen de pensioenregelingen, opdat de staatskas prompt extra miljarden kan incasseren. In de Tweede Kamer liepen politici eind 2011 te hoop toen tv-programma Zembla ‘onthulde’, dat bedrijven meer dan tien jaar eerder in de pensioenpot hadden gegraaid. Schande! Nu eist de Tweede Kamer lagere premies en steunt de meerderheid het graaien. Morgen praat de Eerste Kamer over het kabinetsvoorstel.

De gevolgen voor de burgers zijn concreet. Vandaag versoberen is overmorgen minder pensioen. In de reactie op de vraag van denktank SCP, het Sociaal en Cultureel Planbureau, naar de gevolgen van de crisis noemt 16 procent van de ondervraagden nu de gevolgen voor zijn huis, 17 procent noemt zijn werk en 15 procent zijn geld. Wat staat bovenaan en wordt door 43 procent genoemd?

Pensioen. Een politieke partij die nog een verkiezingsonderwerp zoekt als straks het kabinet implodeert, hoeft niet verder te kijken.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.