Positie PvdA in coalitie verzwakt na uitblijven verruiming

Nu een versoepeling van het buitenschuldbeleid uitblijft, heeft de PvdA een probleem. Hulp van de VVD zit er niet meer in.

En nu? Maandenlang verwezen de PvdA en staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) naar het advies dat vanmiddag is gepresenteerd. Eerst afwachten wat daaruit komt, dan zien we verder, zeiden ze steeds.

Nu is het advies er en heeft vooral de PvdA een probleem. De Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken concludeert namelijk tegen alle verwachtingen in dat géén verruiming nodig is van de criteria voor mensen die wel terug naar hun land van herkomst willen, maar dat niet kunnen.

Vanuit de Partij van de Arbeid waren de verwachtingen juist flink opgevoerd afgelopen maanden. Géén versoepeling van het beleid was bijna onmogelijk gezien de strenge regels nu, zei fractievoorzitter Diederik Samsom. „We gaan die regeling anders inrichten”, zei hij. En: „Het gaat me daarbij niet om aantallen, het gaat me om humane criteria.”

Samsom beloofde zijn achterban zo’n verruiming van het buitenschuldbeleid, in ruil voor de steun van zijn fractie aan het strafbaar stellen van illegaliteit. De verruiming is één van de acht punten uit de beruchte motie die PvdA-lid Sander Terphuis op het partijcongres indiende. In mei voerde Terphuis het interne verzet tegen de strafbaarstelling van illegaliteit aan.

Hoe gaat de PvdA dit advies interpreteren? De aanbevelingen van de ACVZ liggen iets genuanceerder dan alleen de conclusie dat er géén verruiming hoeft te komen. Vreemdelingen die een jaar lang actief hun best hebben gedaan om terug te gaan, zonder succes, zouden een vergunning moeten krijgen. Dat kan leiden tot méér vergunningen. En de Immigratie- en Naturalisatiedienst moet alle aanvragen weer inhoudelijk gaan beoordelen, in plaats van op voorhand afwijzen zoals sinds december 2010 gebeurde. Dat is ook een „rechtvaardiger” toepassing dan nu het geval is, zoals Samsom die aan zijn leden beloofde.

Maar wie het lijstje van Terphuis naar de letter leest, ziet dat deze beleidsveranderingen niet voldoen: er staat letterlijk „een verruiming” van het buitenschuldbeleid. En die belofte maakt de positie van de PvdA er binnen de coalitie niet sterker op. Al helemaal niet omdat binnen de VVD lichte ergernis is ontstaan omdat hún staatssecretaris wel erg sociaal-democratisch bezig was, afgelopen maanden. Teeven beloofde onlangs een vermindering van het aantal vreemdelingen in detentie en zegde toe dat hulp aan illegalen nooit strafbaar kan worden – ook allebei punten uit het Terphuis-lijstje.

De grens van hun toegeeflijkheid is wel een keer bereikt, vinden ze bij de VVD-fractie. Uiting van de sluipende irritatie was een kleine uitbarsting van VVD-woordvoerder Malik Azmani in een asieldebat twee weken geleden. Hij viel niet direct de PvdA aan, maar oppositiepartij GroenLinks die vooruitliep op de soepeler criteria voor mensen die niet terug kunnen. Het is geen uitgemaakte zaak dat die verruiming er wat de VVD betreft gaat komen, waarschuwde Azmani toen al.

Tot nu toe weigerden VVD en PvdA hun gesprekken over asielbeleid en het lijstje-Terphuis onderhandelingen te noemen. Maar in gesprek gaan, dat zullen ze. Staatssecretaris Teeven kocht vorige week al tijd voor de coalitie: hij zei toen dat de Tweede Kamer pas na het zomerreces zijn reactie kan verwachten.