Obama eert zieke Madiba in Kaapstad

President Obama laveerde voorzichtig tussen eer betonen aan Mandela en nalatenschap claimen. Hij vertrok met meer steun dan bij zijn aankomst.

Lang was er gesproken over een ontmoeting tussen de stervende eerste zwarte president van Zuid-Afrika en de eerste zwarte president van de Verenigde Staten. Maar al onderweg in zijn regeringsvliegtuig Air Force One vanuit Senegal naar Zuid-Afrika zei Obama geen fotomoment te willen met Mandela. Hij wilde zich niet opdringen nu de oud-president zo ziek is.

Obama laveerde voorzichtig tussen eer betonen aan Mandela en zijn erfenis claimen. Met een icoon als Madiba (Mandela’s Zuid-Afrikaanse koosnaam) en familie kun je maar beter respectvol omgaan. Obama en zijn vrouw Michelle belden vlak na aankomst in Pretoria Mandela’s vrouw Graça Machel, die nu drie weken aan Mandela’s ziekenhuisbed zit. Ook ontmoetten ze twee dochters van Mandela en acht kleinkinderen.

Toespraken werden herschreven om de persoonlijke held van Obama te eren. Tijden een galadiner in Pretoria las Obama het gedicht Invictus voor van William Ernest Henley, dat gaat over de onoverwinnelijke ziel en de veerkracht van de mens. Het zijn woorden die Mandela kracht gaven in zijn cel op Robbeneiland.

Obama en Mandela hebben elkaar al eens ontmoet, in 2005. Toen maakte Mandela met moeite een beetje tijd vrij voor de onbekende senator Obama. Op de enige foto van de twee zie je Obama’s onmiskenbare silhouet. Hij houdt de hand van Mandela vast. Mandela zit onderuit in een comfortabele stoel met zijn stok naast zich. Hij glimlacht. Een intiem portret van vader en zoon.

Een nieuwe ontmoeting zou niet alleen voor Obama persoonlijk belangrijk zijn geweest maar ook vol hebben gestaan van symboliek. De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma wees tijdens het galadiner op de vervlochten geschiedenis van de twee landen en noemde de Amerikaanse burgerrechtenactivist Martin Luther King die het gevecht in de VS in de jaren zestig tegen de segregatie vergeleek met de strijd tegen apartheid in Zuid-Afrika.

Nadat Obama aan de macht kwam werden er parallellen getrokken tussen Obama en Mandela. Zo schreef onder meer Richard Stengel, hoofdredacteur van Time Magazine die Mandela hielp met het schrijven van zijn autobiografie, drie jaar geleden dat Obama in zijn persoonlijkheid en normen en waarden de Mandela van de 21ste eeuw leek. Inmiddels wordt Obama geplaagd door verschillende affaires en is hij veel van zijn aanvankelijke glans kwijtgeraakt.

In een toespraak aan de Universiteit van Kaapstad ging Obama gisteren terug naar de basis. Hij zei zelf ooit activist te zijn geworden door Mandela en spoorde de jonge Zuid-Afrikanen in het publiek aan om in Mandela’s voetsporen te treden. Dat inspireerde. bleek uit het gejuich. Zuid-Afrika is niet gewend aan een president die met woorden tovert.

Obama kondigde aan zeven miljard dollar te investeren in de ontwikkeling van elektriciteitsnetwerken in Afrika ten zuiden van de Sahara. De dag ervoor had hij met Zuid-Afrika een verlenging besproken van Agoa, een handelsverdrag waarbij Zuid-Afrika sommige producten tarief- en quotavrij kan invoeren.

Voorafgaand aan zijn Afrika-reis naar Senegal, Zuid-Afrika en Tanzania was er teleurstelling dat Obama zo lang had gewacht met een bezoek aan het continent. Dit werd vergeten toen hij gisteravond beschreef hoe hij zijn dochters Sasha en Malia eerder die dag in de cel van Mandela op Robbeneiland zag staan en diepe nederigheid voelde. Mandela’s gezondheidstoestand overschaduwde Obama’s reis. Maar het gaf hem tegelijkertijd de kans om zichzelf als bescheiden familielid neer te zetten.