...en ook buiten stadion dit keer weinig rumoer

De politie in Rio had zich vannacht op het ergste voorbereid. Massaprotest bleef uit. „Het gaat om voetbal, dit is Brazilië, het is de finale.”

Lege kruispunten en uitgestorven straten. Dat was het dominante beeld afgelopen nacht in Rio de Janeiro tijdens de finale om de Confederations Cup in het befaamde Maracanã-stadion. Tussen het gejuich na elk van de drie doelpunten door – waarmee Brazilië zich voor de derde maal op rij kampioen van het mini-WK kroonde – was het stil.

Het merendeel van de bijna twintigduizend politieagenten en militairen die gisterenavond in Rio dienst had, kon naar huis zonder in actie te komen. Na herhaaldelijke oproepen op sociale media tot een nieuwe massademonstratie, bereidde de politie zich op een oorlog voor. Het grootste deel van de kleine demonstratie (vijfduizend mensen) bleef vredig. Aan het begin van de wedstrijd raakte een groep slaags met de politie, die traangas inzette en met rubberen kogels schoot.

„Mensen zijn bang voor de politie, er is veel geweld gebruikt”, verklaart betoger Mauro Pereira (29) de lage opkomst. Bezoekers van de wedstrijd denken daar anders over: „Het gaat om voetbal, dit is Brazilië, het is de finale”, zegt een in de nationale kleuren uitgedost trio dat voor het duel naar Rio is gereisd. „Daarom blijven mensen vandaag thuis.”

Nu de Confederations Cup voorbij is en Brazilië ruim drie weken van dagelijkse straatprotesten achter de rug heeft, is het tijd de balans op te maken. De Brazilianen verbaasden zichzelf door massaal hun onvrede uit te spreken over hun land. De groeiende economie bracht voorspoed, maar publieke voorzieningen als onderwijs en gezondheidszorg blijven achter. Mensen zijn de corruptie zat. Het dagelijks leven is duur en belastinggeld gaat naar het WK in 2014 en de Olympische Spelen in 2016.

In korte tijd bleek de leiderloze protestbeweging grote invloed te hebben. President Dilma Rousseff schaarde zich achter de demonstranten en beloofde verandering. Het Braziliaanse congres joeg er in korte tijd een flink aantal hervormingsgezinde wetten doorheen. Voor het eerst sinds het einde van de militaire dictatuur (1985) verdween deze week bovendien een voor corruptie veroordeelde politicus ook daadwerkelijk achter de tralies.

Toch neemt de populariteit van de president dagelijks af. Van de 57 procent van de Brazilianen die haar aan het begin van de betogingen steunde, is nu nog 30 procent over. Maar wat de Brazilianen willen, is onduidelijk. „Ik geloof de president niet meer”, zegt Tatiana Oliveira, 27 en kunststudent. „Wat dan? Geen idee.” Volgens ingenieur Eduardo Diegues (49) mist de beweging focus. „Echte verandering kan pas als wij zelf weten waar het heen moet.”

Onder de betogers zijn veel mensen vastberaden de acties voort te zetten. Op het hoogtepunt ging naar schatting een miljoen mensen de straat op. Op 11 juli plannen vakbonden nu een algemene staking. Eind juli brengt de paus een bezoek aan Rio, ook dan roepen sociale groepen op tot nieuwe protesten.

De afsluiting van de Confederations Cup bracht niet het hoogtepunt dat de demonstranten hoopten, maar gaf de Brazilianen wel nieuwe energie. Om te demonstreren? „Ik niet”, zegt een man nog voor aanvang van de wedstrijd. „Ik moet gewoon weer aan het werk.”