Alleen chaos zal Morsi verjagen, weet Egypte

Miljoenen Egyptenaren hebben gisteren betoogd tegen president Morsi. Het protest gaat nog door. De organisatoren hebben Morsi tot morgenmiddag gegeven om af te treden.

Hundreds of thousands of Egyptian demonstrators gather outside the presidential palace in Cairo during a protest calling for the ouster of President Mohamed Morsi on June 30, 2013. Egyptians flooded the streets determined to oust Islamist President Mohamed Morsi on the anniversary of his turbulent first year in power, in the biggest protests Egypt has seen since the 2011 revolt. AFP PHOTO/MAHMUD KHALED AFP

Het hardnekkige gerucht, toegeschreven aan de BBC, dat Egypte gisteren de grootste betoging in de geschiedenis van de mensheid heeft meegemaakt, is mogelijk een overdrijving. Maar de mensenmassa’s die gisteren op de been waren om ongenoegen te uiten over het bewind van president Morsi waren indrukwekkend. Er waren meer mensen dan bij de revolutie van 2011 die president Mubarak ten val bracht, en uiteindelijk Morsi aan de macht bracht via democratische verkiezingen.

Het protest valt samen met de eerste verjaardag van het aantreden van Morsi, en is kracht bijgezet door een petitie (Tamarod) met 22 miljoen handtekeningen tegen Morsi. Vrijdag was even een domper gezet op de vreugde daarover toen de tegencampagne, Tagarod, bekendmaakte dat ze 26 miljoen handtekeningen had ingezameld vóór Morsi.

Maar als de marsen in de vooravond bijeenkomen nabij het presidentieel paleis in Heliopolis wordt snel duidelijk dat dit bijzonder is. Tegelijk stroomt het Tahrirplein vol, en ook in Alexandrië en op andere plaatsen wordt massaal betoogd.

Bij het paleis behoren veel betogers duidelijk tot wat hier oneerbiedig wordt omschreven als ‘feloul’: welgestelde mensen die tijdens de revolutie van 2011 voor een groot deel achter Mubarak stonden. Nu zitten zij in een ongemakkelijke alliantie met de activisten van het Tahrirplein tegen de Moslimbroederschap.

In november was hier ook al massaal betoogd tegen de controversiële nieuwe grondwet. Nadat die bij referendum toch was goedgekeurd, bloedde het protest langzaam dood.

Maar dit keer is het anders, zegt Ahmed Famy in de massa bij het paleis. „Nu is heel het volk tegen Morsi.” „Morsi is niet de president van alle Egyptenaren; hij is de president van de Moslimbroeders”, voegt zijn vriend Ali Afifi toe.

Zoals velen hier hopen de twee mannen dat het leger opnieuw de macht grijpt. Minister van Defensie Al-Sisi zei vorige week dat het leger „de wil van het volk” zal beschermen, zonder te specificeren tegen welke kant. Maar niet iedereen ziet een tussenkomst van het leger zitten. Veel activisten van het Tahrirplein hebben een groot deel van 2011 en 2012 doorgebracht met strijden tegen de militaire dictatuur. „Wij willen niet opnieuw door het leger bestuurd worden. De jeugd heeft voor de revolutie gevochten; het is tijd dat onze generatie aan de beurt komt”, zegt Andrew Waguih, 23, bij het begin van een mars „anti-Morsi, anti-leger en anti-feloul”.

Maar Morsi heeft prioriteit. „Wij zijn zowel tegen het leger als tegen Morsi”, zegt Samaha al-Adil, een jonge vrouw in dezelfde mars. „Maar wij willen eerst Morsi weg, hopelijk zonder bloedvergieten. Met het leger rekenen we later wel af.”

Maar men beseft dat er chaos nodig is, wil dat leger ingrijpen. Fahmy en Afifi vertrouwen erop dat die er komt. „De Moslimbroederschap gaat dit nooit tolereren. Ze gaan ons gegarandeerd aanvallen”, zegt Afifi.

Enkele kilometers verderop bij de Raba’a al-Adawiya-moskee zeggen de aanhangers van Morsi precies hetzelfde dat ze een aanval vrezen vanuit het andere kamp. Deze betoging oogt veel kleiner dan de mensenzee bij het paleis. Naar verluidt was ze eerder op de dag veel groter maar zijn veel mensen naar huis gegaan om de kantoren van de Moslimbroederschap in de provincie te verdedigen.

Om bij de betoging te komen moet men langs het ene veiligheidscordon na het andere. Ze worden bemand door leden van de nieuwe militie van de Moslimbroederschap, met helmen, schilden en stokken. Ze zijn noodzakelijk nu de Moslimbroederschap niet langer zeker is van de steun van politie en leger.

Na het avondgebed paraderen honderden mannen in militaire stijl en onder het roepen van ‘Allahu Akhbar’ door de straat. Ze maken een vastberaden indruk. „Wij staan klaar voor alles wat de andere kant voor ons in petto heeft”, zegt Hassan Syam uit Ismailia, in het zwart gekleed en met een motorhelm op. „Zij zijn de terroristen, niet wij.”

De Moslimbroederschap lijkt hier heel klein en alleen. Dat een meerderheid van Egyptenaren in 2011 voor de Broederschap heeft gestemd, wil niet zeggen dat zij ook voor haar vechten als het erop aankomt.

Aan de andere kant van de stad wordt het hoofdkwartier van de Moslimbroederschap aangevallen door betogers met molotovcocktails. De belegerde broeders schieten terug met scherp. Daarbij zouden al zeven doden zijn gevallen. Elders zijn nog vier doden gevallen.

De Tamarod-beweging, gesterkt door het protest van gisteren, heeft vanochtend opnieuw Morsi’s aanbod voor overleg afgeslagen. Morsi krijgt nu tot morgen om vijf uur de tijd om af treden. Zo niet, dan begint een campagne van burgerlijke ongehoorzaamheid.