Opinie

We hebben deze crisis verspild

We hebben tijd verspild. Dat was de boodschap deze week van de centrale bank van de wereld, de Bank for International Settlements, kortweg de BIS. Die bank verzorgt het immense geldverkeer tussen nationale centrale banken. In die BIS overleggen centrale bankiers als Klaas Knot, Mario Draghi en Ben Bernanke. Dus wat de BIS zegt, is wat zij eigenlijk tegen ons zouden willen zeggen.

De boodschap was opvallend scherp voor het bedeesde instituut uit Bazel. In mijn woorden – vrij samengevat – komt die hierop neer: wij, centrale banken, hoeders van de euro, het pond en de dollar, hebben al onze macht gebruikt om de klap van de westerse financiële crisis van 2008 op te vangen. We hebben geld ongekend goedkoop en overvloedig gemaakt om banken, huishoudens, bedrijven en overheden de tijd te geven de crisis op te vangen, om hun financiële huishouding op orde te brengen, en om hun uitgaven aan te passen aan een ‘nieuw normaal’ van minder uitbundige kredietverlening en lagere economische groei. Jullie hebben die tijd verspild. Er is te weinig ingegrepen en veranderd. Jullie gaan te veel op de oude voet door.

De boodschap was zeker ook gericht aan politici, regeringen en parlementen. Never waste a good crisis, hoor je een politicus nog weleens zeggen. Grijp een crisis aan om verouderde sociale regelingen te moderniseren, gekke en perverse subsidies te schrappen en overheidsuitgaven op te schonen. Zo kom je er beter uit.

Ik blijf maar denken aan 2009. Wat als het kabinet Balkenende-Bos toen gelukt was om het eens te worden over de verhoging van de AOW-leeftijd, de hervorming van het ontslagrecht, hogere eigen bijdrages in de zorg en de versobering van de hypotheekrenteaftrek en de almaar groeiende zorgregeling AWBZ? Ik blijf maar denken aan 2010. Wat als Rutte toen niet meteen de zeer uitgebreide economische paragraaf van het VVD-verkiezingsprogramma had laten vallen bij de onderhandelingen over Rutte-I, omdat Geert Wilders aan de onderhandelingstafel zat?

Ik blijf maar denken aan 2012. Dit kabinet had een regeerakkoord, waarin allerlei tot voor kort heilige sociale regelingen werden gemoderniseerd. Door de steun van de PvdA waren er daarmee voor allerlei hervormingen meer dan ruime meerderheden in de Tweede Kamer. D66, GroenLinks en het CDA hadden veel van deze hervormingen immers zelf opgeschreven in hun verkiezingsprogramma’s. Wat als Rutte en Samsom die hervormingen niet hadden laten smoren door een muffe polderdeken in het sociaal akkoord?

Wat zou de BIS dan zeggen?

Hadden we dan nu ook overhaast moeten zoeken naar belastingverhogingen en andere maatregelen die 6 miljard euro opleveren? Of waren dan misschien de economische rendementen van al die hervormingen al bijna ingetreden? Met weldadige economische groei als gevolg? Of had Olli Rehn, als die groei nog even op zich had laten wachten, ons nog een jaar uitstel gegeven bij het bereiken van een begrotingstekort van 3 procent?

Nu hebben we behalve de verhoging van de AOW-leeftijd nog steeds weinig echt duurzaam veranderd. Rutte en Samsom gebruiken de komende weken of maanden om naast die 6 miljard euro een ingewikkeld stimuleringsplan te bedenken dat de overheid zelf geen direct geld mag kosten. Er wordt misschien geschoven met potjes van pensioenfondsen en woningcorporaties. De overheid geeft misschien garanties af op allerhande investeringen en leningen. We moeten weer bouwen! Banken moeten weer hypotheken en andere leningen verstrekken! Pensioenfondsen moeten in Nederland investeren!

Grote kans dat we rekeningen naar de toekomst verschuiven door overheidsgaranties af te geven op risicovolle leningen. Grote kans dat we gaan goochelen met potten pensioengeld op een manier waar de banken die ons zo in problemen brachten nog een puntje aan kunnen zuigen. Grote kans dat we precies die sectoren gaan stimuleren – de bouw en de banken – die geen stimulering maar een grote schoonmaak behoeven.

En dat alles terwijl we weten dat er nog verliezen boven de banken in Europa hangen die linksom of rechtsom straks óók op onze begroting gaan drukken. Dan kunnen we wéér op zoek naar geld om tekorten te dichten.

Ik zou zeggen: wees blij dat we potjes hebben en steek al die energie in die hervormingen die al zo ontzettend lang op zich laten wachten.

Marike Stellinga schrijft op deze plek elke zaterdag over politiek en economie.