Commissie-Wijffels: banken moeten producten inzichtelijker maken

Nederlandse banken moeten ingewikkelde financiële producten inzichtelijker maken voor consumenten. Ook moet de overheid grote banken verplichten hun handelsactiviteiten te scheiden. Dat schrijft de Commissie Structuur Nederlandse Banken onder leiding van oud-Rabobanktopman Herman Wijffels vandaag in een adviesrapport aan minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem.

De voorzitter van de Commissie Structuur Nederlandse banken, Herman Wijffels, presenteert de eindrapportage van het onderzoek naar de dienstbaarheid en stabiliteit van het bankwezen. Foto ANP / Martijn Beekman

Nederlandse banken moeten ingewikkelde financiële producten inzichtelijker maken voor consumenten en handelsactiviteiten scheiden om meer stabiliteit te creëren. Dat schrijft de Commissie Structuur Nederlandse Banken onder leiding van oud-Rabobanktopman Herman Wijffels vandaag in een adviesrapport aan minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem.

De commissie deed onderzoek naar hoe de dienstbaarheid en stabiliteit van banken en het bankwezen kunnen worden verbeterd. De aanleiding voor dit onderzoek is dat de banken “in de afgelopen jaren onvoldoende dienstbaar en stabiel zijn geweest”, schrijft de commissie. De commissie doet verschillende aanbevelingen om herstel van vertrouwen in het bankwezen mogelijk te maken.

Financiële producten en diensten transparanter maken

Financiële instellingen zijn volgens de commissie-Wijffels in het verleden te “complex en ondoorzichtig” geweest in hun dienstverlening:

“Daardoor konden hun klanten moeilijker doorzien wat het product precies inhield. Zo waren er producten met hoge, onnodige of verborgen kosten, werden producten onnodig gestapeld en was er koppelverkoop.”

De banken moeten daarom meer klantgericht worden, en minder transactiegericht, zoals in het verleden, aldus de commissie. Het invoeren van standaardproducten moet de dienstverlening transparanter en eenvoudiger maken voor de doorgaans “kwetsbare” consument.

De gewone klant gaat hier ook zeker iets van merken, schrijft politiek redacteur Erik van der Walle vandaag in NRC Handelsblad:

“De commissie adviseert bijvoorbeeld dat banken bij hypotheken en individuele pensioenen met standaardproducten komen, om de vergelijkbaarheid tussen de verschillende aanbieders te vergroten. [...] Die verplichting tot standaardproducten zou al moeten gelden als een bank een marktaandeel heeft van meer dan 5 procent.”

Verandering op komst voor de huizenkoper

De commissie wil ook dat er een nieuwe hypotheekinstelling komt die hypotheken van banken overneemt. Die hypotheken rusten nu vaak zwaar op de balansen van banken, waardoor zij de rem op nieuwe hypotheken en bedrijfskredieten hebben gezet. Dat belemmert de economische groei. Via de nieuwe hypotheekinstelling zouden grote beleggers als pensioenfondsen die leningen moeten overnemen. De huizenkoper gaat dit ook merken, schrijft Van der Walle:

“Als banken hun hypotheekportefeuille doorverkopen, hoeft de klant daar niets van te merken. Maar de commissie wil banken ook beperken bij het verstrekken van hypotheken, en dat merkt de klant wel. Banken zouden slechts 80 procent van de waarde van een huis mogen financieren. Dat betekent dat een huizenkoper over een flinke spaarpot moet beschikken. ‘Dat kan je met deze fragiele huizenmarkt natuurlijk niet zomaar invoeren’, zei Wijffels vanochtend. ‘Daar moet je tien tot vijftien jaar voor nemen.’”

Handelsactiviteiten banken scheiden voor stabiliteit

Ook moet de overheid banken verplichten hun handelsactiviteiten te scheiden, stelt de commissie. De scheiding moet de stabiliteit van banken vergroten en de spaarder en samenleving beschermen wanneer een bank omvalt.

Het gaat daarbij om een scheiding tussen spaaractiviteiten en relatief risicovolle, niet-klantgerichte handelsactiviteiten, zoals effecten. Omdat de financiële markten sterk in beweging zijn, kan de waarde van effecten snel dalen, waardoor grote verliezen ontstaan. Door sparen en dit soort handel te scheiden, draait de spaarder volgens de Commissie Structuur Nederlandse Banken in de toekomst niet langer op voor verliezen als gevolg van risicovol gedrag van banken. Wijffels wil dat aandeelhouders en obligatiehouders als eerste opdraaien bij financiële problemen van een bank.

Bankenbelasting afschaffen

Een hogere kapitaalbuffer voor de banken moet de stabiliteit in het bankwezen gaan verhogen. De commissie pleit ervoor dat banken pas in de zogeheten Europese bankenunie moeten worden opgenomen als zij aan verscherpte kapitaaleisen voldoen. Die bankenunie, waaraan al in Europees verband wordt gewerkt, moet volgens de commissie gaan bijdragen aan financiële stabiliteit binnen en buiten Nederland. De “onderlinge besmetting” van banken en overheidsfinanciën moet daarmee in de toekomst worden voorkomen.

Als het aan de commissie-Wijffels ligt gaat de EU al veel sneller dan gepland verscherpte eisen aan banken stellen - vanaf volgend jaar en niet pas in 2019, zo schreef NRC Handelsblad gisteren al.

De pas ingevoerde bankenbelasting moet volgens de commissie juist weer worden afgeschaft. Volgens voorzitter Herman Wijffels is de belasting “contrair aan de doelstelling dat banken hun kapitaal versterken. Er is dan minder ruimte om winst toe te voegen aan de buffers. En dat is wat we willen”. De bankenbelasting moet als een soort straf voor de bankenwereld gelden, maar schiet zijn doel voorbij, aldus Wijffels.

De belasting is vorig jaar ingevoerd en levert zo’n 600 miljoen euro op.

‘Banken in handen van de Staat zodra het kan privatiseren’

Een andere aanbeveling is om de rol die banken willen vervullen in de samenleving te laten vastleggen in een maatschappelijk statuut en om het interne toezicht van raden van commissarissen op banken te intensiveren. De raden van commissarissen van banken hebben meer mensen met kennis van en ervaring met de financiële sector nodig om aandacht te geven aan de klant en de maatschappelijke rol van banken, aldus de commissie.

De commissie raadt bovendien aan om de banken die in handen van de staat zijn gekomen weer te privatiseren zodra de omstandigheden dit toelaten. Dit om de concurrentieverhoudingen te normaliseren. De commissie moedigt diversiteit en concurrerentie aan, vooral via de komst van buitenlandse banken, in het bankwezen.

Met dit soort adviezen zou het bankwezen volgens Wijffels “ongetwijfeld tot minder grote problemen hebben geleid”.

    • Anouk van Kampen