Przewalskipaard is echt oeroud

Przewalski-paarden in het wild.
Przewalski-paarden in het wild. Foto Hollandse Hoogte

Uit een voetbeentje van een paard dat 560 à 780.000 jaar geleden leefde in Alaska is een compleet paardengenoom teruggewonnen. Het is een record: tot nu was ijsbeer-DNA uit Spitsbergen met een leeftijd van 110 tot 130.000 jaar oud de recordhouder. Niet zonder trots en ook niet onterecht schrijven de 56 (!) onderzoekers vandaag in Nature dat ze hiermee de reikwijdte van de paleogenetica enorm hebben uitgebreid. In het bot werden ook nog 73 intacte eiwitten aangetroffen.

En alsof dit niet genoeg is, heeft het stokoude paardengenoom ook veel belangrijke nieuwe informatie opgeleverd. De meest verrassende conclusie is misschien wel dat het Przewalskipaard géén bijmenging heeft van moderne gedomesticeerde paarden. Het Przewalski-paard is een wilde-paardensoort uit Siberië die eind negentiende eeuw genoemd is naar de Russische ontdekkingsreiziger kolonel Przewalski. Het paardenras stierf in 1960 uit in het wild en is toen weer teruggefokt uit dertien Przewalski-paarden uit allerlei dierentuinen. Alle andere ‘wilde’ paarden zijn verwilderde gedomesticeerde paarden. Het Przewalskipaard heeft zich van de andere nu levende ‘tamme’ paarden afgesplitst tussen 38 en 72.000 jaar geleden.

En zeker even belangrijk is de conclusie dat alle huidige paarden, zebra’s en ezels (allen behorend tot het geslacht equus) afstammen van een gemeenschappelijke voorvader die 4 tot 4,5 miljoen jaar geleden leefde. Het oudst bekende equus-fossiel is ongeveer 2 miljoen jaar oud. Maar op grond van genetische inschattingen (dus zonder de extra informatie van het nu gereconstrueerde ca. 700.000 jaar oude paardengenoom) werd altijd gedacht dat die oudste voorvader 6 miljoen jaar geleden leefde.

Deze stamboomreconstructie lukte alleen door de beschikbare informatie van een paardengenoom uit een 40.000 jaar oud paardenbot uit Centraal-Siberië die het team ook bepaalde, net als de erfelijke codes van vijf moderne paarden, een ezel en een Przewalski-paard opgehelderd.

De reconstructie van het stokoude paardengenoom is te danken aan honderdduizenden jaren aanhoudende vrieskou in Alaska (anders was dit DNA allang reddeloos verloren gegaan) en aan nieuwe genetische technieken, waarbij het al voltooide ‘standaard’ paardengenoom als referentie is gebruikt. De cellen in het diepgevroren bot leverden alleen zeer korte DNA-sequenties op (gemiddeld 77 baseparen lang). Die werden vervolgens op het bestaande paardengenoom gepast, waarbij de kleine afwijkingen enorm belangrijke informatie opleverden. Zo is het een paar jaar geleden ook gedaan bij het Neanderthaler-genoom.