Onstilbare seriehonger rukt op

De serieverslaving neemt toe. Niet één uurtje in de week kijken, maar meteen een heel seizoen achter elkaar verorberen. Is dit de toekomst van het tv-kijken?

Game of Thrones: populaire fantasyserie die zeer verslavend werkt.
Game of Thrones: populaire fantasyserie die zeer verslavend werkt. Bewerking NRC Fotodienst

„De meeste mensen zouden lovend zijn wanneer iemand in een weekend, zeg, het gehele oeuvre van Shakespeare tot zich zou nemen. Waarom zou het verorberen van The Wire tijdens een vakantie anders zijn?” Beau Williom, maker van de Netflix-serie House of Cards heeft het over de toenemende serieverslaving: in marathonsessies de ene na de andere aflevering van een televisieserie kijken. Tot de doos leeg is.

Binge watching is de Engelse term. Komt van binge eating: vreetbuien en binge drinking: comazuipen. Wat is er zo onweerstaanbaar aan series als Borgen, Mad Men, Game of Thrones, etc.? Zijn onze hersenen gemaakt om te bingen? En is dit de toekomst van tv?

In een recente steekproef van The Guardian gaf 85 procent van de kijkers de voorkeur aan binge watching boven het ouderwetse model van één-aflevering-per-week. Die serie-vraatzucht heeft een neurologische oorzaak. Bij alle dingen die we leuk vinden – eten, drinken, seks – geeft het brein dopamine af, een stofje dat zorgt voor een gevoel van beloning. Daarom raken mensen verslaafd. Volgens een artikel in The Washington Post gebeurt er bij het kijken van series precies hetzelfde. „Of je nou nóg een aflevering van Breaking Bad te kijken, of je gooit nog één shot tequila achterover, in het brein is een vergelijkbaar mechanisme aan de gang.”

Zoals elke junk je kan vertellen, is de verkrijgbaarheid belangrijk. „We bingen omdat het kan”, zegt communicatiewetenschapper Renske van Bronswijk van de Universiteit van Amsterdam. „Door de komst van internet, goedkope dvd-boxen en digitale recorders zijn complete seizoenen van tv-series toegankelijk geworden.” En onderdompeling in tv-series is sociaal geaccepteerd geraakt. „Ze worden steeds minder gezien als hersenloos vermaak”, zegt Van Bronswijk. „Naar kwaliteitsseries kijken geeft zelfs sociale status.”

Er is ook een psychologische reden dat we graag naar series kijken. „Mensen vinden steun, troost en gezelschap bij tv-personages”, zegt mediapsychoploog Monique Timmers van de Universiteit van Amsterdam. „Tv-series maken het makkelijk langdurige, eenzijdige vriendschappen met fictieve personages aan te gaan. Zo’n fictieve relatie is heel comfortabel, want je consumeert die wanneer jij er zin in hebt. Van personages krijg je ook nooit kritiek of ruzie. Juist dit eenrichtingsverkeer van tv-series biedt een prettige vlucht uit de werkelijkheid.”

Als fenomeen is binge watching niet eens zo nieuw. Sinds het begin van het videotijdperk kijken we massaal naar de complete seizoenen van Friends, The X-files of Seinfeld op videobanden. Toch lijken de makers van de nieuwste generatie series meer in te spelen op ons compulsieve kijkgedrag. Een paar jaar geleden hadden afzonderlijke afleveringen van tv-series nog bijna altijd een afgerond verhaal. Nu is er bijna geen serie meer te vinden zonder zorgvuldig opgebouwde spanningsbogen die een aflevering, een seizoen en vaak zelfs meerdere seizoenen overspannen.

En dan de cliffhanger. Deze flash voor de seriejunk wordt zo vaak ingezet, dat het een cliché is geworden. Maar het werkt wel. „Kijkers vereenzelvigen zich dusdanig met de personages dat het echt stressvol wordt niet te weten hoe een spannende situatie afloopt”, zegt Hartmann. „Spanning is een onprettige emotie. Kijkers willen ervan af. Een happy end moet hun spanning laten plaatsmaken voor euforie. Zo bezien is binge watching een vorm van compulsieve blootstelling aan spanning. Kijkers proberen wanhopig hun onzekerheid te verminderen door een volgende aflevering te kijken, maar elke nieuwe aflevering bezorgt hun weer nieuwe onzekerheden.”

Of we het nu leuk vinden of niet: bingen heeft de toekomst. Vorige week werd bekend dat de Amerikaanse online videodienst Netflix eind dit jaar naar Nederland komt. De dienst, die al in veertig landen te ontvangen is, biedt voor zo’n acht euro per maand toegang tot 75.000 tv-series en films. Met Netflix kun je 24 uur per dag bingen. Je hebt een bijna onbeperkt aanbod, je wordt niet gestoord door reclames, en aan het eind van elke aflevering komt automatisch de volgende in beeld. Onbeperkt series eten!

Netflix-oprichter Reed Hastings pocht graag over de revolutie die hij ontketent. „Het traditionele ecosysteem voor entertainment is gebouwd op opzettelijke ontevredenheid”, zei hij in een interview. „De kern daarvan is wachten. Je geduld wordt op de proef gesteld totdat precies een week later de volgende aflevering begint.” Netflix maakt aan die ontevredenheid een einde. ‘De emancipatie van de kijker’ noemt het bedrijf dit: je bepaalt zelf wat en wanneer je kijkt.

De series die Netflix zelf produceert (House of Cards en Arrested Development) zijn tv-varianten van een supersized Big Mac-menu. Netflix serveert een hele serie in één keer. Dat is niet alleen fijn voor veelvraten, het biedt ook nieuwe mogelijkheden in verhalen vertellen. Zo kunnen afleveringen van Arrested Development in w illekeurige volgorde bekeken worden, omdat ze telkens uit een ander perspectief worden verteld. Het is volgens The Huffington Post inderdaad „de toekomst van televisie”.