Vluchten voor de KGB

LEZEN //ROMAN WEG UIT DE USSR DATO TURASHVILI Vert. Ingrid Degraeve. Cossee, 176 blz. € 18,90 ****

Georgië is een land van heerlijke wijn, lekker eten, schitterende natuur. Maar toen het deel uitmaakte van de Sovjet-Unie, was het voor hen die niet in het socialistische keurslijf pasten een genadeloze dictatuur. Dwarsliggen werd vaak bestraft met een verblijf in het KGB-hoofdkwartier, waar het geschreeuw van gemartelden zo vaak uit de cellen opsteeg, dat omwonenden verhuisden.

Om aan die ideologische dwang te ontkomen, kaapten zeven jonge Georgiërs een vliegtuig in 1983. De knullig georganiseerde onderneming mislukte. Veiligheidstroepen bestormden het vliegtuig en schoten behalve enkele kapers ook passagiers dood. De kapers werden, op één na, in een showproces tot een nekschot veroordeeld. Hun ouders kregen een rekening toegestuurd voor de kogels.

Dato Turashvili, een van de leiders van het Georgische studentenprotest van 1989, heeft nu een zeer geslaagde roman over die kaping geschreven. In afzonderlijke hoofdstukken laat hij aan de hand van hun vriendschappen en familierelaties zien waarom een groepje creatieve jonge mensen niet langer in een land wil wonen, waarin het zelfs verboden is om op een verlaten strand je vriendin te liefkozen.

In het eerste hoofdstuk beschrijft Turashvili de speurtocht naar de stoffelijke overschotten van de kapers, vijftien jaar na hun executie. Ze liggen op geheime plekken begraven, maar een grafdelver verbreekt het stilzwijgen. Het is een aangrijpende openingsscène, die diepe indruk maakt.

Rode draad is de liefde tussen twee kapers: de kunstacademiestudente Tina en de jonge acteur Gega. Hun verhaal is ook het wreedste. Na hun arrestatie blijven ze in hun afzonderlijke cellen van het KGB-gebouw met elkaar communiceren – op de gevangenismuur vullen ze met een pen elkaars geheimtaal aan. Gega’s enige houvast is de naderende geboorte van hun kind. Tot de KGB Tina aborteert – een zwangere vrouw mag niet gevangen worden gehouden volgens de Sovjetwet. Ronduit indrukwekkend is het personage van de 33-jarige monnik Tevdore, die als zelfverkozen ‘biechtvader’ de schuld op zich neemt in de hoop dat de kapers de doodstraf kunnen ontlopen. De valsheid waarmee hij er door de KGB wordt ingeluisd, zegt alles over de verderfelijkheid van een systeem dat het woord menselijkheid nooit in zijn vocabulaire heeft opgenomen.