Lang niet heel Afrika zit op Obama te wachten

Toeren door Afrika // President Obama maakt voor het eerst een grote rondreis door Afrika Vijf jaar geleden noemden ze hem daar nog de ‘Zoon van Afrika’ Nu doen ze liever zaken met handelspartner China en president Xi

Artist Ouzin puts the finishing touches on a painting honouring the upcoming visit by U.S. President Barack Obama to Dakar June 24, 2013. Obama and his wife Michelle will visit Senegal from June 26 to June 28, before travelling to South Africa and Tanzania. Senegal's President Macky Sall is pictured on the right of the painting. REUTERS/Joe Penney (SENEGAL - Tags: POLITICS SOCIETY)
Artist Ouzin puts the finishing touches on a painting honouring the upcoming visit by U.S. President Barack Obama to Dakar June 24, 2013. Obama and his wife Michelle will visit Senegal from June 26 to June 28, before travelling to South Africa and Tanzania. Senegal's President Macky Sall is pictured on the right of the painting. REUTERS/Joe Penney (SENEGAL - Tags: POLITICS SOCIETY) REUTERS

Obama maakte Afrika trots toen hij in 2008 als eerste zwarte president van Amerika werd gekozen. „Zoon van Afrika” werd hij genoemd. Nu, bij zijn eerste grote rondreis door het continent, hebben de Afrikanen hem weinig hoger zitten dan zijn twee blanke voorgangers Bill Clinton en George Bush. Afrika richt zich liever op China en de nieuwe president Xi Jinping.

Obama deed in 2009 al even Ghana aan. Hij riep tijdens zijn korte bezoek op tot „partnerschap, niet patronage”. Zijn minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton kritiseerde vorig jaar China dat in Afrika alleen uit zou zijn op grondstoffen. Ook zij bepleitte een „duurzaam partnerschap”.

Maar Afrika, dat dankzij buitenlandse investeringen, van Azië maar ook van Brazilië en Turkije, tegenwoordig blaakt van zelfvertrouwen, zit niet te wachten op morele preken van de VS over democratie en goed leiderschap.

En in de relatie met China vormen dergelijke zaken geen obstakel. De Chinese president Xi Jinping kwam direct na zijn verkiezing in maart al naar Tanzania om de „oprechte vriendschap” met Afrika te prijzen. China is sinds 2009 uitgegroeid tot de grootste handelspartner van Afrika. De handel, veelal in grondstoffen, liep van 10 miljard dollar in 2000 op tot 166 miljard in 2011. Vandaar dat het bezoek van een Amerikaanse president aan het continent al lang niet meer zo belangrijk is als enkele jaren terug.

Tot nu toe konden de Verenigde Staten altijd zwaaien met de geldbuidel. Ook daarin heeft Obama teleurgesteld. Clinton voerde wetten in waardoor Afrikaanse staten gemakkelijker toegang kregen tot de Amerikaanse markt, Bush lanceerde een anti-aidsprogramma in Afrika ter waarde van 15 miljard dollar. Maar onder Obama bleven grote economische initiatieven en hulpprogramma’s achterwege.

Niet dat het continent met zijn enorme groeicijfers zozeer op geld zit te wachten, maar het toont in Afrikaanse ogen wel de afgenomen interesse van de VS, terwijl de rest van de wereld staat te dringen om een rol in Afrika te spelen.

Toch komt Obama met zo’n vijfhonderd zakenlui in zijn gezelschap. Voor de Oostafrikaanse kust ligt een mobiel Amerikaans ziekenhuis, het luchtruim wordt tijdelijk door Amerikaanse toestellen gecontroleerd en ook op de grond zorgen Amerikaanse agenten voor de veiligheid. De trip kost 100 miljoen dollar. De meereizende Amerikaanse zakenlui hopen lucratieve contracten te krijgen in Oost-Afrika, waar de afgelopen jaren grote voorraden olie en gas zijn ontdekt.

De Amerikaanse delegatie reist naar Senegal, Zuid-Afrika en Tanzania. Twee landen laat de Amerikaanse president op zijn eerste rondreis door Afrika treffend links liggen: Kenia, waar zijn vader geboren werd, en Nigeria, waar de VS een aanzienlijk deel van hun olie vandaan halen.

Een adviseur van Obama zei vorige week: „Omdat Kenia nog in de nasleep van verkiezingen zit en de nieuwe regering zaken moet regelen met het Internationale Strafhof, is het nu niet de beste tijd om Kenia te bezoeken.” Obama’s voormalige onderminister van Afrikaanse zaken, Johnnie Carson, had aan de vooravond van de Keniase verkiezingen in maart gezegd: „Keuzes hebben gevolgen.”

Amerika was niet blij met de kandidatuur van het duo Uhuru Kenyatta en William Ruto, alle twee door het Internationaal Strafhof in Den Haag aangeklaagd wegens misdaden tegen de menselijkheid. Kenyatta en Ruto wonnen de omstreden verkiezingen en zijn nu president en vicepresident.

Ben Rhodes, een veiligheidsadviseur van Obama, zei dat de Kenianen hun eigen leiders mogen kiezen, maar dat de Verenigde Staten een verplichting hebben om gerechtigheid te bevorderen. Toen duidelijk was dat Obama niet naar Kenia zou komen, verschenen er berichten in de Keniase pers dat president Kenyatta naar China vertrekt wanneer Obama in buurland Tanzania landt.

Het doet denken aan de tijden van de Koude Oorlog tussen Amerika en de Sovjet-Unie, met het verschil dat veel Afrikaanse landen dit keer heer en meester zijn van het spel. Tijdens de Koude Oorlog moesten Afrikaanse staten zich trouw verklaren aan of Moskou of Washington om hulp te krijgen.

Nu hebben ze die hulp minder nodig. En wanneer Afrikaanse landen zich onjuist bejegend voelen door het Westen, keren ze zich onmiddellijk naar de economische groeimachten in Azië. De boze president Kenyatta die zijn middelvinger naar Obama opsteekt en tegelijkertijd zegt naar China af te reizen, staat symbool voor die gewijzigde tijden.