Een emir met veel invloed, bij zijn buren en bij ons Volkswagen The London Stock Exchange het Franse warenhuis Printemps de Britse bank Barclays Total het Franse vervoerbedrijf Veolia het Londense warenhuis Harrods de voetbalclubs Paris Saint-Germain, Málaga en FC Barcelona de New Yorkse juwelier Tiffany & Co

Onder sjeik Hamad kocht Qatar wereldwijd invloed Hij steunde rebellen, richtte een tv-zender op en investeerde in tal van buitenlandse bedrijven Nu volgt zijn zoon hem op

Redacteur Midden-Oosten

Sjeik Hamad bin Khalifa al-Thani, emir van Qatar, heeft zijn collega-leiders in de Arabische wereld vaak enorm geïrriteerd. Met de oprichting van zijn satellietzender Al-Jazeera, die hun onderdrukte opposities aan het woord liet. De afgelopen paar jaar met zijn miljardensteun voor Moslimbroederschappen, die een bedreiging vormen voor erfelijke monarchieën. En nu ongetwijfeld met zijn vreedzame machtsoverdracht aan de jonge generatie in de gedaante van zijn zoon Tamim. Een Arabische leider sterft in het harnas of wordt omvergeworpen.

Sjeik Hamad (61) zelf bracht zijn vader in 1995 in een geweldloze coup ten val, zoals zijn vader diens neef als emir terzijdeschoof. Maar nu breekt hij met de gewoonte van het 150 jaar oude Huis van Al-Thani door vrijwillig voor de jeugd opzij te gaan, die elders in de Arabische wereld machteloos staat te dringen. In elk geval is hij weer een ergerlijk voorbeeld voor Saoedi-Arabië, toch al meer rivaal dan vriend van Qatar, met zijn 90-jarige koning en 77-jarige kroonprins.

Waarom hij nu opstapt, is niet duidelijk. Wil hij plaatsmaken voor democratisering? Niet waarschijnlijk: sjeik Hamads bewind is behoorlijk autoritair. Vorig jaar nog werd dichter Mohammed al-Ajami tot zeventien jaar gevangenisstraf veroordeeld omdat hij in een gedicht op internet voorzichtige kritiek op autoritair bewind in de Golfregio had gehad. Hamads laatste actie als emir was gisteren uitstel voor onbepaalde tijd van beloofde verkiezingen voor een adviesraad.

Er wordt al een tijdje gezegd dat zijn gezondheid niet al te best is. Er wordt ook gespeculeerd dat zijn ambitieuze tweede vrouw, sjeika Moza, heeft doorgedramd dat haar (en zijn) tweede zoon nu de macht krijgt overgedragen, nu sjeik Hamad nog redelijk gezond is, om concurrentie van de zoons van de andere twee echtgenotes voor te zijn. De nieuwe emir heeft tien broers en dertien zusters.

Sjeik Hamad had veel vóór op zijn Arabische collegaleiders. Het is aanzienlijk eenvoudiger een land met 300.000 staatsburgers (plus anderhalf miljoen gastarbeiders) en de grootste gasexport ter wereld te leiden dan Egypte met 80 miljoen inwoners en nauwelijks olie en gas. Ook de andere rijke Golfstaten hebben problemen.

Met al die inkomsten was hij in staat een buitengewoon assertief buitenlandbeleid en investeringspolitiek te voeren. Daarbij werkte hij nauw samen met zijn achter-achterneef, sjeik Hamad bin Jassim al-Thani, premier sinds 2007 en minister van Buitenlandse Zaken sinds 1992, die naar verluidt ook zal vertrekken. De premier zou wel de Qatar Investment Authority onder zijn hoede houden, met 100 miljard dollar aan investeringen in portefeuille.

Aanvankelijk zette de emir Qatar op de kaart als internationaal vredesbemiddelaar: wie een conflict – Soedan en Darfur, de Palestijnen onderling – had, kon bij emir Hamad terecht. Vervolgens kocht hij grote sportfestijnen in, zoals het wereldkampioenschap voetbal dat voor 2022 op de agenda staat. De laatste jaren begon Qatar zich onder zijn leiderschap te mengen in interne Arabische zaken. Daarbij profiteerde hij van de besluiteloosheid van zijn Arabische collega’s. De emir speelde een belangrijke rol in de opstand tegen de Libische leider Gaddafi, met zijn steun aan de rebellen. Vrij kort na het begin van de opstand in Syrië begon hij daar ook rebellen te steunen.

Daarbij valt op dat overal Moslimbroederschappen de ontvangers waren van zijn gunsten. Hij pompte miljarden dollars in de failliete economie van het nu door de Broederschap geregeerde Egypte. De eerste Arabische leider die de Gazastrook bezocht sinds de Hamas-tak van de Broederschap daar aan de macht is, was vorig jaar sjeik Hamad, met 250 miljoen dollar op zak.

Probeerde Hamad het leiderschap van de Arabische wereld te kopen? Het is voor een klein landje als Qatar lastig opboksen tegen de traditionele leider, het volkrijke Egypte, of Saoedi-Arabië met zijn islamitische legitimiteit als hoeder van de heiligste plaatsen. Maar afgezien daarvan begon zijn beleid behoorlijk wat irritatie te wekken.

Vrij snel al gebeurde dat in Libië, waar niet-fundamentalistische groepen protesteren tegen de Qatarese financiering van fundamentalisten. Oppositiegroepen in Egypte maken bezwaar tegen de Qatarese steun voor de regering van de Moslimbroederschap. Mede met Qatarees geld zijn in de Syrische oorlog jihadisten en met Al-Qaeda verbonden extremisten op de voorgrond getreden, wat bij gematigder rebellen niet in goede aarde valt. En ook de buren, de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië, ergeren zich: de Moslimbroederschappen vormen als islamitische hervormingsbewegingen een directe bedreiging voor deze conservatieve monarchieën. Hoe de nieuwe emir dat allemaal gaat aanpakken, is een open vraag.