Afsluiting van een vorig leven

Schrijver Anton Dautzenberg leest voor de Achterpagina romans van uitgeverij Fata Morgana. Vandaag: Nagelaten Werk van Marjolijn Februari.

Coverontwerp Robert Buizer.
Coverontwerp Robert Buizer. Foto HH

‘Ik ben rechtser geworden om te zien. Vreemd. Waarschijnlijk betekent het niet dat vrouwen er linkser uitzien dan mannen, maar dat iets rechts in mij lag te wachten om bevrijd te worden.” Een opvallende observatie van Maxim Februari op pagina 63 van zijn boek De maakbare man dat eerder dit jaar verscheen. Een halfjaar daarvoor was hij, of liever gezegd zij, Marjolijn Februari, begonnen met het slikken van mannelijke hormonen.

Voor de buitenwereld was Februari’s intellectuele programma allang zichtbaar; haar journalistieke en literaire werk is ermee doorspekt. Zelf vond ze dit blijkbaar onvoldoende, want ze, nee inmiddels is ze een hij, híj voelt het als een bevrijding dat zijn uiterlijk er rechtser uitziet. Kijk ik naar recente foto’s, dan zie ik een beginnende man die vooral lichte hemden en iets te ruime colbertjes draagt. Dat is blijkbaar de substantiëring van het bevrijde rechts.

In het onlangs verschenen Nagelaten Werk etaleert Marjolijn Februari opnieuw haar conservatief-liberale geluid. Wat de niet eerder gepubliceerde essays interessant maakt, is dat de filosofe de grenzen opzoekt van het moreel toelaatbare. Haar visie op een onderwerp als integratie gaat verder, daar waar Geert Wilders ophoudt. Februari pleit voor een status aparte van de westerse mens, die immers al eeuwen verlicht is en daardoor een natuurlijk overwicht heeft op lagere culturen.

Haar beschouwing doet denken aan het werk van de hedendaagse filosoof Roger Scruton. Hij verzet zich tegen het idee dat we ‘slechts ongewone dieren’ zijn, we heersen over de natuur, de een iets meer dan de ander. Dat superioriteitsdenken klinkt ook door in de verhandelingen van Marjolijn Februari. Ze hield de essays waarschijnlijk in portefeuille omdat ze bang was voor negatieve reacties. De bevrijde Maxim Februari vond het blijkbaar niet langer een probleem en gaf toestemming voor opname in het nagelaten werk.

In het boek is ook een synopsis opgenomen voor een filosofische roman die speelt aan het eind van de zeventiende eeuw, de kiem van de Verlichting. Februari had het plan de geschiedenis van de kennis te behandelen aan de hand van een verhaal over een labyrintbouwer. Hij krijgt van een lutheraans wetenschapper de opdracht om een ondergronds gangenstelsel te ontwerpen waarin de humor moet „verdwalen, verhongeren en uiteindelijk versterven”.

De plot alludeert op die van Umberto Eco’s De naam van de Roos, waarin de oude kloostergeleerde Jorge, verscholen in een immense toren, uit alle macht probeert om wereldse boeken uit handen van de mensheid te houden. Humor doodt immers de angst en angst is noodzakelijk om de almacht van God in stand te houden.

Februari’s perspectief is veelzeggend, de schrijfster stond niet bepaald bekend om haar gevoel voor humor, maar ook prikkelend: het labyrint moet nog ontworpen worden. Wat zijn de filosofische bouwstenen die aan het ondergrondse doolhof ten grondslag liggen? En hoe worden die geestelijke kathedralen vertaald in een humorwerend gangenstelsel? Een prima premisse voor een roman.

De worsteling van de schrijfster met haar genderdysforie komt sporadisch aan de orde in het boek. Zo is er een ontroerende brief uit 1996 aan Reetenjongh, het door Ellen ten Damme gespeelde scheepsmaatje in de Jiskefet-serie De Heeren van ‘de Bruyne Ster’. Legendarisch ge-gender op een VOC-, sorry COC-schip.

„Lief Reetenjongh, ik schrijf je omdat ik trots op je ben. Je houdt je als vrouw staande in een stoere mannenwereld en niemand heeft in de gaten dat je borsten hebt (…) Zelf droom ik regelmatig dat ik een man ben, of een jongen, nog beter, dan heb ik een langere toekomst voor de boeg. Meestal ben ik ’s nachts een cowboy die samen met de andere kerels op roodhuiden jaagt. Wist je dat indianen homoseksuelen vermoorden en opeten? Gelukkig kom je die op de woeste baren niet tegen, ik bedoel uiteraard de indianen…”

Nagelaten Werk vormt een waardige afsluiting van een vorig leven. Het is nu aan Maxim Februari om de bevrijding te vieren met nieuwe creaties. De onaffe filosofische roman van Marjolijn moet hij links laten liggen. Maxim kan, hij is een man, prima met humor uit de voeten.

Nagelaten Werk, Marjolijn Februari, Fata Morgana, 186 pagina’s, € 16,95 (€ 10,95 als E-book).