Onder alle luchtigheid zit spanning

Waar dromen meisjes van? De jonge vrouwen van het koor Carmina Slovenica zeggen iets over opgroeien als vrouw En impliciet over de voormalige communistische samenleving

Szene aus der Generalprobe der Musiktheaterinszenierung " When the mountain changed its clothing " am Dienstag, 25.09.2012 in der Halle 4 der Jahrhunderthalle in Bochum. Die Inszenierung findet als Uraufführung im Rahmen der Ruhrtriennale 2012-2014 statt. Konzept, Regie und Musik der Inszenierung vom Intendanten der Ruhrtriennale 2012-2014 Heiner Goebbels mit dem Chor Carmina Slovenica aus Maribor/ Slowenien
Szene aus der Generalprobe der Musiktheaterinszenierung " When the mountain changed its clothing " am Dienstag, 25.09.2012 in der Halle 4 der Jahrhunderthalle in Bochum. Die Inszenierung findet als Uraufführung im Rahmen der Ruhrtriennale 2012-2014 statt. Konzept, Regie und Musik der Inszenierung vom Intendanten der Ruhrtriennale 2012-2014 Heiner Goebbels mit dem Chor Carmina Slovenica aus Maribor/ Slowenien Wonge Bergmann

Medewerker cultuur

Een zomerse wei vol kleurige veldbloemen. Onwillekeurig komt die associatie op als het koor Carmina Slovenica zich over het toneel verspreidt. In alle lieflijke eenvoud is het beeld van ruim dertig meisjes en jonge vrouwen tussen elf en twintig jaar in kleurige rokjes en bloesjes verbluffend en herkenbaar tegelijk. Net als veel andere beelden die componist, theatermaker en frequente Holland Festivalgast Heiner Goebbels (60) creëert in When The Mountain Changed Its Clothing. Want wie kent het niet, het puberale meisjeschagrijn, hun onvoorspelbare uitbarstingen in oorpijnigend gekrijs of juist hun demonstratief ongeïnteresseerd onderuithangen, verveeld aan hun haar frunnikend. Maar ook het koesteren van pluchen knuffels of innig gearmd huppelen, terwijl ze daar eigenlijk al een beetje te oud voor zijn – wat het des te leuker maakt, en een daad van verzet tegen het opgroeien tot volwassen vrouw en, uiteindelijk, het ondenkbare: de eigen sterfelijkheid.

Voor wie het wil zien is het allemaal aanwezig in de voorstelling en toch, zegt Goebbels – witte kuif, forse wallen onder ogen met een onveranderlijk serieuze uitdrukking – heeft hij er maar weinig aan gedaan. Niet waar natuurlijk, maar Goebbels heeft in die zin gelijk dat hij het koor uit Maribor, voluit Vocal Theatre Carmina Slovenica, de absolute hoofdrol heeft gegund in de voorstelling. Communistische strijdliederen, volksliedjes, Indiase kathak, middeleeuwse gezangen, Brahms, Schönberg: voor de jonge vrouwen lijkt het allemaal gesneden koek. Goebbels vatte die bonte collage van stijlen in een subtiel elektronisch klanklandschap.

Verhalen over pluche dieren

Vorige maand was hij in Brussel waar de voorstelling te zien was op het Kunstenfestivaldesarts. „Ik heb maar weinig gecomponeerd, want het gaat niet over mij. Ik wil de rijkdom van het koor laten zien, en hun competentie als individu.”

In de eerste repetities, ruim drie jaar geleden, vroeg hij alle koorleden een verhaal te vertellen over een van de pluchen dieren. Fantasie, werkelijkheid, persoonlijke verhalen, alles mocht. „Ongelooflijk wat daaruit kwam.” Aan Goebbels de taak om passende teksten te zoeken bij die inbreng van het koor. In zijn zeer gevarieerde oeuvre is hij in één ding consequent: hij vermijdt klassieke verteltechnieken en werpt de pretentie dat theater een statement over de realiteit zou kunnen geven verre van zich. „Het publiek mag dat doen, maar op het toneel is dat niet nodig. ‘Theatre is a thing in and of itself’, zei Gertrude Stein geloof ik.”

De realiteit van Slovenië

Stein is een van de auteurs die Goebbels selecteerde voor When The Mountain Changed Its Clothing, naast onder anderen Jean-Jacques Rousseau, Marina Abramovic en Alain Robbe-Grillet. De meeste teksten hebben een vraag-antwoordkarakter, speels, maar met onder een suggestie van luchtigheid steeds spanning. In die frictie zit een subtiele verwijzing naar de maatschappelijke realiteit van Slovenië en andere staten van het voormalige Warschaupact. Goebbels trekt impliciet een vergelijking tussen het volwassen worden van vrouwen en van de voormalige communistische samenleving waar zij uit voortkomen: razendsnelle veranderingen zorgen voor een wankele identiteit en bergen gevaarlijke onvoorspelbaarheden in zich.

De voorstelling ontrolt zich als een cyclus van seizoenen. Tastend als blinden in het donker komen de koorleden op, steun zoekend bij elkaar zingen ze keer op keer dat alles goed zal komen. De bezwering mondt uit in een prachtige chaos met jonge vrouwen die hun plaats in de ruimte opeisen en met stoelen smijtend een percussie-choreografie creëren die, aldus Goebbels, elke avond anders is.

De samenwerking met Carmina Slovenica bood hem bovendien de gelegenheid opnieuw teksten van Robbe-Grillet te gebruiken. Diens werk ontdekte hij toen hij zich voor het eerst met muziektheater ging bezighouden. Een van zijn eerste grotere muziektheatervoorstellingen, Die Wiederholung (1995) eindigde met de vraag „What do little girls dream of?” (antwoord: „The blood and the knife!”) die nu als uitgangspunt dient voor When The Mountain Changed Its Clothing. Maar daar houdt de vergelijking ook meteen op. Herhaling is geen optie.

When the Mountain Changed its Clothing is vandaag en morgen te zien in de Westergasfabriek in Amsterdam. Zie nrch.nl/y2j