George Orwell omgekeerd

Edward Snowden, de coolste verklikker ooit, de held van onze tijd, tjokvol civil courage – kijk hem gaan, via Hawaii, Hongkong, Moskou… het is net een film: kwade staat versus nobele eenling. Ik zit aan Twitter gekluisterd. Drie keer raden op wiens hand mijn Twitter-vrienden zijn.

Hoe PRISM precies werkt, weet ik niet. Ook de experts weten dat trouwens niet. Het lijkt me een naar project, al ken ik nog geen schadegevallen of slachtoffers. Snowden zelf lijkt me dan weer too cool to be true, en zijn fans – types als Kim Dotcom en Glenn Beck – dubieus.

Maar dit alles doet er niet toe. Het gaat niet om Snowden. Het gaat zelfs niet om PRISM. Het gaat om een historische machtsverschuiving die zich voltrekt: dat één enkel individu zomaar een superstaat pootje kan lichten.

Veel van m’n Twitter-vrienden vinden Snowden en PRISM juist het ultieme bewijs dat Orwell nu echt gelijk heeft gekregen: de staat is oppermachtig! Obama leest je mails! Big Brother is watching you! Die Orwell-parallel staat me om twee redenen niet aan. Allereerst: Orwell modelleerde zijn 1984 naar de praktijkvoorbeelden van Hitler en Stalin. Wie ‘Orwelliaans’ gebruikt, zegt dus eigenlijk: ‘zoals toen met Hitler en Stalin’. De parallel is dus nogal gortig. Een Godwin.

Maar zelfs als hyperbool of waarschuwing is de Orwell-vergelijking onzinnig. In 1984 gaat het over een eenzaam individu, Winston Smith, die het opneemt tegen de superstaat – en hopeloos faalt. In 2013 zien we juist hoe één individu, Edward Snowden, met succes een superstaat naait, alle journaals haalt, applaus krijgt van tout internet – en ontsnapt.

Exact het omgekeerde scenario van 1984. Snowden bewijst juist de macht van de eenling versus de superstaat.

En hij is geen incident. In 2010 zagen we hoe één man, Bradley Manning, een onderknuppel, via een usb-stickje 260.000 ambtsverichten lekte – een diplomatiek massavernietigingswapen.

Er zijn miljoenen potentiële Mannings: elke ambtenaar met een usb-stick, elke snotaap met een smartphone. Je stopt ze niet.

De politie kan geen pepperspray gebruiken, of er verschijnen foto’s van, gemaakt, geüpload en verspreid door burgers– zie Taksim, Tahrir, Brazilië. Het individu controleert de staat, dankzij moderne technologie. Zoals de Britse schrijver John O’Farrell onlangs schreef: „Big Brother may be watching us, but we’re watching him too.”

Orwells personage Winston Smith had geen smartphone. George Orwell zelf – het zij hem vergeven – was een digibeet. Alleen als je de hoofdpersonen omdraait, klopt 1984: in 2013 is het individu de baas, en de superstaat paniekerig. Je moet 1984 omgekeerd lezen.

‘Maar Obama leest al mijn mailtjes!’ Nee, het is dus andersom. Dankzij WikiLeaks, en dankzij Snowden, lees jij Obama’s mail. Wie moet er dan bang zijn voor wie?

Arjen van Veelen schrijft op deze plek een wisselcolumn met Margriet Oostveen.