Wetenschappers wijzen winning schaliegas af

Het winnen van schaliegas heeft alleen maar nadelen voor het milieu, betogen 55 wetenschappers in een manifest.

De timing van het manifest van vooraanstaande hoogleraren tegen de winning schaliegas in Nederland is goed. In de controverse tussen de voor- en tegenstanders van schaliegaswinning greep minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) naar een klassiek middel in de overlegeconomie: een ‘onafhankelijk’ onderzoek. Dat moet er voor 1 juli zijn. En tien dagen voor deze datum spraken zaterdag 55 hoogleraren op het gebied van milieu en duurzaamheid zich uit tegen schaliegaswinning.

1Wat laat minister Kamp onderzoeken?

Kamp laat onderzoek uitvoeren om „mogelijke risico’s en gevolgen van opsporen en winnen van schaliegas en steenkoolgas in Nederland in kaart te brengen in termen van veiligheid voor natuur, mens en milieu”. Het onderzoek wordt eind augustus – met de reactie van het kabinet – naar de Tweede Kamer gestuurd. Tot die tijd worden er geen proefboringen naar schaliegas gedaan en verleent de overheid geen nieuwe opsporingsvergunningen.

2Welke bezwaren hebben de 55 hoogleraren?

De hoogleraren stellen dat de winning van schaliegas in Nederland niet interessant is. Het schaliegas zit in Europa veel dieper in de bodem dan in de Verenigde Staten. De winning is ook veel lastiger dan die van regulier aardgas. Het kost veel energie om schaliegas te winnen, dus is het energierendement laag. Bovendien zijn bij schaliegas veel boringen nodig op korte afstand van elkaar. Dat is lastig in Nederland vanwege hoge bevolkings- en bebouwingsdichtheid, hoog ontwikkelde infrastructuur, drukke ondergrond en waterwinning.

3Wat is de reactie van het bedrijfsleven?

Op dit moment wordt binnen de Sociaal-Economische Raad onderhandeld over een Energieakkoord voor duurzame economische groei. Wat VNO-NCW betreft liggen alle opties open, dus ook de winning van schaliegas. „Daar verandert dit manifest niks aan”, zegt de woordvoerder van de werkgeversorganisatie. Ook het standpunt van Shell wordt door de petitie niet beïnvloed, zegt een woordvoerder. Shell heeft op dit moment geen plannen om in Nederland naar schaliegas te boren, maar heeft zwaar geïnvesteerd in de ontwikkeling van schaliegas in Rusland, Oekraïne en China.

4Wat zijn de gevaren van de techniek die wordt gebruikt om schaliegas te winnen dat zit opgesloten in dunne lagen steenkolen, of zit ingeklemd tussen pakketten leisteen?

Drinkwater kan vervuild raken met onder meer zware metalen en methaan, dat is het belangrijkste bestanddeel van aardgas. In mei 2011 toonden Amerikaanse wetenschappers dat voor het eerst aan, in het noordoosten van Pennsylvania. In Nederland heeft onder meer drinkwaterbedrijf Vitens gewaarschuwd voor deze vervuiling.

Methaan is ook in onverwacht hoge concentraties aangetroffen in de lucht, zo blijkt uit metingen in de buurt van gasputten. Onderzoek aan een gasveld in Denver heeft aangetoond dat 4 procent van al het opgepompte gas de lucht in lekte – en methaan is een 25 keer zo sterk broeikasgas als CO2.

Door de winningstechniek, het fracken, groeit ook de kans op meer en zwaardere aardbevingen, zo is vorig jaar vastgesteld in de Barnett Shale, een schalieformatie in Texas. De aardbevingen die daar tot nog toe zijn gemeten blijken relatief zwak, tussen kracht 2 en 3 op de schaal van Richter. Maar ze zijn wel zwaarder dan verwacht.

5Kan in Nederland net zo makkelijk schalie- en steenkoolgas worden gewonnen als in de VS?

Nee. Er zijn twee grote verschillen. In de VS deelt de grondeigenaar op wiens land gas wordt gewonnen, mee in de winst. In Nederland zijn alle bodemschatten bij wet eigendom van de staat. Grondeigenaren delen niet mee in de winst en zullen waarschijnlijk sterker protesteren als de staat op hun land naar gas wil boren zonder compensatie. Bij protest zou de staat kunnen overwegen een grond te onteigenen, maar dat kost tijd en zal tot meer onbegrip leiden. Bovendien is veel dichter bevolkt dan de VS. En bij de winning van schalie- en steenkoolgas moeten relatief veel putten worden geslagen. (Het zou in Nederland al gauw om honderden putten gaan.)

6Hoeveel schalie- en steenkoolgas heeft Nederland in de ondergrond zitten?

Dat ligt eraan wie je het vraagt. Onderzoeksinstituut TNO schat dat het tussen de 200 en 500 miljard kubieke meter is. Een veel lager getal is twee jaar geleden berekend door de Groningse hoogleraar geo-energie Rien Herber en Shell-geoloog Jan de Jager. Zij houden het op enkele tientallen tot op zijn hoogst 200 miljard kubieke meter gas. (Nederland produceerde vorig jaar 77 miljard kubieke meter gas, waarvan 60 procent afkomstig is van het Groningen-veld.)

7Heeft Nederland het steenkool- en schaliegas nodig?

Wat is nodig? Nederland verdiende vorig jaar 14 miljard euro aan aardgasbaten. De winning van schalie- en steenkoolgas kan allicht extra geld opleveren. Hoeveel, dat blijft gissen. Het hangt onder meer af van de internationale olieprijzen en ook van de marge die de staat afroomt bij de private partijen die het moeilijk winbare gas uit de grond moeten gaan halen.

Of het extra gas voor eigen land nodig is? Industrie en huishoudens verbruikten vorig jaar bijna 35 miljard kubieke meter aardgas. Dat zal naar verwachting afnemen, onder meer door strengere Europese eisen voor woningisolatie en de opkomst van ‘energieneutraal’ bouwen.