Freelance journalisten niet meer alleen naar de oorlog

Freelance journalisten in oorlogsgebied lopen veel risico. Ze verenigen zich nu in een internationaal netwerk, dat zich sterk maakt voor hun rechten.

Fotograaf Finbarr O’Reilly aan het werk voor persbureau Reuters in Oost-Kongo, november 2008. Hij fotografeert regeringssoldaten.
Fotograaf Finbarr O’Reilly aan het werk voor persbureau Reuters in Oost-Kongo, november 2008. Hij fotografeert regeringssoldaten. Foto Reuters

Nergens is het zo slecht gesteld met de veiligheid van journalisten als in Syrië. Het land voert dit jaar, net als vorig jaar, de lijst aan van gevaarlijkste plekken voor journalisten. In 2012 kwamen er volgens het Committee to Protect Journalists zeker 28 om, onder wie veteraan Marie Colvin, op een wereldwijd totaal van zeventig doden. In de eerste helft van dit jaar werden wereldwijd twintig journalisten gedood, waarvan acht in Syrië. Een aanzienlijk deel van de slachtoffers was niet in vaste dienst.

Syrië was een gamechanger voor de freelance journalist in oorlogsgebied, vertelt Ayman Oghanna vanuit Istanbul. Hij is een van de oprichters van het internationale Frontline Freelance Register (FFR) dat 7 juni gelanceerd werd. Het initiatief maakt zich sterk voor de rechten van freelancers en moet hun positie op de arbeidsmarkt versterken.

De Brits-Irakese Oghanna raakte, net als meer journalisten die het conflict in Syrië willen verslaan, gefrustreerd door de houding van opdrachtgevers. „Het land was te onveilig om hun eigen medewerkers te sturen. Ze gaven ook freelancers geen opdrachten, maar impliceerden wel dat als we gingen, ze onze producties zouden afnemen”.

Wie gevaren trotseert voor verslaggeving over het conflict waarbij al bijna 100.000 mensen omkwamen staat er grotendeels alleen voor: financieel, logistiek, en qua aansprakelijkheid. Oghanna, die werkte voor The New York Times, Al Jazeera, Time en The Economist, weigerde om onder deze voorwaarden te werken. Met een aantal collega’s richtte hij daarom het Frontline Freelance Register op.

Het FFR is het eerste internationale vertegenwoordigende orgaan voor freelance (beeld)journalisten in conflictgebieden. Al meer dan 250 journalisten sloten zich aan. Fotograaf Jeffry Ruigendijk en de in Egypte gebaseerde Vlaamse journaliste Annabell van den Berghe waren de eerste Nederlandstalige leden.

Het tweetal reisde in april samen naar Koerdisch gebied in het noorden van Syrië om daar de strijd en de fragiele Koerdische autonomie in kaart te brengen. Ruigendijk en Van den Berghe financierden hun reis, kogelvrije vest en verzekeringen niet via een opdrachtgever maar via crowdfunding. Voor hen is extra veiligheid de meerwaarde van het FFR.

„Als freelancer heb je geen contactpersoon op een redactie zitten die contacten legt en onderzoekt hoe je veilig blijft”, licht Van den Berghe toe. „Een plek waar informatie over veiligheid actueel wordt gehouden, en waar freelancers elkaars ‘onderzoeksteam’ zijn, is uiterst waardevol.” Het register is handig voor het plannen van een reis, maar ook bij calamiteiten zoals een vermissing, vertelt Ruigendijk. „Er zijn dan tientallen mensen die informatie inwinnen in het gebied waar je vermist bent geraakt en naar je uitkijken.”

Ruigendijk hoopt dat het FFR zich snel sterk maakt voor prijsafspraken voor het gebruik van fixers, de lokale gidsen en assistenten van verslaggevers. „Grote media betalen een fixer veel meer. De man die jou eerst voor 50 euro per dag hielp, wil drie maanden later ineens 250 euro.”

Het FFR is geen vangnet voor avonturiers of oorlogstoeristen die met alleen een notitieboekje en camera naar brandhaarden vertrekken. Journalisten die zich aansluiten bij het register moeten zich houden aan strikte veiligheidseisen, zoals het bezit én gebruik van kogelwerende kleding in gevaarlijke situaties. Ze moeten een veiligheidstraining en EHBO-cursus hebben afgerond. Doordat alle leden aan dezelfde hoge eisen voldoen, kan het FFR als een internationale vakbond een betere behandeling én betaling van zijn leden afdwingen. Dat wordt de missie van het register in 2014 als over zes maanden een nieuw bestuur wordt gekozen door de leden.

Aan de wieg van het FFR staat naast een freelancer als Oghanna ook Vaughan Smith, de grondlegger van de prestigieuze Frontline Club in Londen. Smith zette de journalistenorganisatie in 2003 op ter ere van negen door oorlogsgeweld omgekomen collega’s van het inmiddels opgeheven Frontline News Television agency. De Frontline Club promoot onafhankelijke berichtgeving, houdt regelmatig debatten en workshops over journalistiek in conflictgebieden en biedt onder andere veiligheidstrainingen aan journalisten.

FFR moet freelancers het vangnet bieden dat zij missen en dat vaste medewerkers van media wel hebben. De ambitie om het werk van freelancers veiliger te maken is reëel. Maar zoals Ruigendijk constateert, echt veilig zal het werk in conflictgebieden nooit worden. Immers: „Kogels maken geen onderscheid tussen een freelancer of een dikbetaalde televisiereporter”.