Rus vertrouwt Obama’s vrijheidsparool toch niet

Bij een excursie in de grootste voormalige atoombunker van Moskou mag een bezoeker, meestal een kind, een kernbom gooien op ‘een Amerikaanse stad’. De uitverkorene moet op een antiek bedieningspaneel een code invoeren. Op het beeldscherm stijgt dan een paddenstoel op boven een landschap van wolkenkrabbers. Het museum, 65 meter ondergronds, is niet ingericht om een pacifistische boodschap uit te dragen, maar om de thrill van oorlog te laten voelen.

Nee, Rusland gaat zijn nucleaire arsenaal niet afbouwen omdat de president van Amerika dat woensdag in Berlijn heeft voorgesteld. Wat zei Barack Obama precies bij de Brandenburger Tor, voorlezend van zijn blaadjes (de zon maakte de autocue onleesbaar): „Na een omvattende studie heb ik vastgesteld dat we de veiligheid van Amerika en onze bondgenoten kunnen verzekeren, en een sterke en een geloofwaardige strategische afschrikking kunnen behouden, terwijl we onze opgestelde strategische nucleaire wapens met tot eenderde kunnen verminderen. En ik ben van plan met Rusland te onderhandelen over reducties om los te komen van de houding inzake kernwapens tijdens de Koude Oorlog.”

Noem het cynisme, maar wat in veel Europese oren vreedzaam klinkt, komt op Russen huichelachtig over. „Hoe kunnen we dit idee serieus nemen terwijl de VS zijn mogelijkheden om Russische wapens te onderscheppen aan het uitbreiden is?”, reageerde vicepremier Dmitri Rogozin, oud-ambassadeur van Rusland bij de NAVO.

Rogozin doelde op het raketschild in Europa, dat in Polen en Roemenië moet komen. Officieel om raketten uit Iran af te kunnen weren. Maar volgens Moskou is het eigenlijk bedoeld om de Russische afschrikking te ondermijnen. Radek Sikorski, de Poolse minister van Buitenlandse Zaken, maakte vorige week in deze krant de veelzeggende opmerking zich niet bedreigd te voelen door Iran.

Het raketschild wordt overigens kleiner dan indertijd gepland door president George W. Bush. In verband met Noord-Korea steekt het Pentagon meer geld in afweerinstallaties in Alaska.

Tijdens de G8-top op maandag hadden Obama en Poetin bekendgemaakt met een opvolger te komen voor het onlangs verlopen Nunn/Lugar-programma, waarbij Russisch wapenarsenaal na de val van de Sovjet-Unie op kosten van de VS werd opgeruimd. Ook hierover is Moskou geïrriteerd. Rusland wilde aanvankelijk niet verlengen, omdat de Amerikanen door het onder Jeltsin gesloten verdrag over vermindering van kernwapens veel te veel toegang kregen tot Ruslands militaire geheimen.

Zo is er in Moskou vaak het idee dat wat Amerika als vreedzame maatregel voorstelt vooral een hypocriete manier is om de eigen positie te versterken. De meest Kremlingezinde krant (Rossiiskaja Gazeta) merkte op dat Obama in Berlijn „zich voor de zoveelste keer inleefde in de rol van belangrijkste vrijheidsstrijder”, terwijl FBI-chef Robert Mueller zich „vrijwel gelijktijdig” moest verantwoorden voor de inzet van drones in Amerika.

President Poetin heeft er in het verleden meermaals op gewezen dat Amerika ook het land is van Guantánamo en Abu Ghraib. En dus komt de retorische vraag van Obama aan de Berlijners „will we live free or in chains” in veel Russische oren niet erg gemeend over.

Hoeveel oren dat precies zijn? In antwoord op de vraag van peilingsbureau Levada ‘hoe kijkt u in het algemeen tegen de VS aan’ antwoordde exact de helft van de ondervraagden vorige maand: goed. En de andere helft: slecht. Omgekeerd zijn de Verenigde Staten nog steeds de meest genoemde grootste vijand van Rusland – door 38 procent.

PS. Geen misverstand. Die kernbom op Amerika in het Russische atoommuseum is vergelding. Op dit punt van de excursie is in de bunker net het alarm afgegaan: een Amerikaanse kernbom blijkt onderweg te zijn naar Moskou.